Pay Sahipleri Sözleşmelerinde Opsiyon Klozları

ÖNSÖZ
 

“Pay Sahipleri Sözleşmelerinde Opsiyon Klozları” başlıklı bu doktora tez çalışması, Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Anabilim Dalı’nda, Prof. Dr. Sıtkı Anlam Altay danışmanlığında hazırlanmış ve Prof. Dr. Sıtkı Anlam Altay, Prof. Dr. Fülürya Yusufoğlu Bilgin, Prof. Dr. Öz Seçer, Doç. Dr. Ali Haydar Yıldırım ve Dr. Öğr. Üyesi Halil Ali Dural’dan oluşan jüri önünde 13.02.2026 tarihinde savunularak oy birliğiyle başarılı bulunmuştur.

Doktora eğitimimin başından bu yana desteklerini ve katkılarını benden hiç esirgemeyen, tez konusunun belirlenmesinden tezin savunmaya hazır hâle getirilmesine kadar geçen tüm aşamalarda titiz değerlendirmeleri ve yapıcı eleştirileriyle, çalışmamın daha iyi hâle gelmesini sağlayan değerli hocam ve tez danışmanım Prof. Dr. Sıtkı Anlam Altay'a teşekkürü borç bilirim. Tez izleme komitesinde yer almayı kabul ederek beni onurlandıran değerli hocalarım Prof. Dr. Fülürya Yusufoğlu Bilgin’e ve Prof. Dr. Öz Seçer’e, tezin yazım sürecinde çalışmama sundukları katkılar için müteşekkirim. Ayrıca akademik yaşamımın başından bu yana desteklerini ve katkılarını her zaman yanında hissettiğim, değerli hocam ve yüksek lisans tez danışmanım Doç. Dr. Ali Haydar Yıldırım ile tez savunma jürisinde yer almayı kabul ederek beni onurlandıran değerli hocam Dr. Öğr. Üyesi Halil Ali Dural’a minnettarım.

Tezin önemli bir kısmı, Almanya Münster Üniversitesi’nde ve İsviçre Fribourg Üniversitesi’nde yürüttüğüm araştırmalar sırasında kaleme alınmıştır. Bu bağlamda öncelikle, Münster Üniversitesi’ndeki kürsüsünde beni misafir araştırmacı olarak kabul eden Prof. Dr. Matthias Casper’e teşekkürü borç bilirim. Prof. Dr. Casper, opsiyon sözleşmesi ile ilgili Almanya ve Avusturya’daki güncel gelişmeleri ve kaynakları benimle paylaşmış, opsiyon sözleşmeleri hakkındaki görüşleri ve fikir alışverişleriyle çalışmama büyük katkı sağlamıştır. Ayrıca Münster’de geçirdiğim on iki ay boyunca idari ve bürokratik süreçlerde bana yardımcı olan ve beni kürsünün bir parçası hâline getiren kürsü sekreteri Bernharde Herbert’e teşekkür ederim.

Münster Üniversitesi’nde sürdürdüğüm araştırmalar, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından, 2214-A Yurt Dışı Doktora Sırası Araştırma Burs Programı ile desteklenmiştir. Hem 2211-A Genel Yurt İçi Doktora Burs Programı hem de 2214-A Yurt Dışı Doktora Sırası Araştırma Burs Programı ile doktora eğitimim boyunca bana maddi destek sağlayan TÜBİTAK'a minnettarım.

Yurt dışındaki araştırmalarımın diğer bölümü ise İsviçre Fribourg Üniversitesi’nde sürdürülmüştür. Bu bağlamda öncelikle, Fribourg Üniversitesi’ndeki kürsüsüne beni misafir araştırmacı olarak kabul eden Prof. Dr. Isabelle Chabloz’ya teşekkürü borç bilirim. Prof. Dr. Chabloz, konuyla ilgili İsviçre'deki güncel gelişmeleri ve çalışmaları benimle paylaşmış, etkinliklere davet ederek beni kürsünün bir parçası hâline getirmiş ve kürsüde ofis sağlayarak bana rahat bir çalışma ortamı sunmuştur. Ayrıca Fribourg’da geçirdiğim beş ay boyunca İsviçre'deki idari ve bürokratik işlerimde bana yardımcı olan, düzenlediği etkinliklerle İsviçre'yi ve İsviçre kültürünü daha yakından tanımamı sağlayan Uluslararası Ofis personeli Sandra Nast’a teşekkür ederim.

Fribourg Üniversitesi'nde sürdürdüğüm araştırmalar, Fribourg Üniversitesi'nin doktora öğrencilerine sağladığı araştırma bursu ile desteklenmiştir. Sağladığı burs ile araştırmamı maddi olarak destekleyen Fribourg Üniversitesi'ne minnettarım. Ayrıca burs başvurusu sırasında ve sonrasında, süreçle ilgili bana yardımcı olan Arş. Gör. İclal Nihal Baraç Evci’ye teşekkür ederim.

Bu çalışmanın yazımı sırasında pek çok insanın desteğini yanımda hissettim. Onların destekleri olmasaydı, tezi tamamlamam mümkün olmazdı. Bu bağlamda öncelikle, akademik yaşamım boyunca desteğini benden hiç esirgemeyen ve zengin kütüphanesini bana açan değerli hocam Prof. Dr. Oruç Hami Şener’e teşekkürü borç bilirim. Ayrıca akademik yaşamımın tüm aşamalarına tanık olan, birlikte yaptığımız tartışmalarda görüşleriyle katkı sunan, değerli dostum ve çalışma arkadaşım, Dokuz Eylül Üniversitesi Özel Hukuk doktora öğrencisi Av. Üstün Köprücü’ye teşekkür ederim.

Bunun yanı sıra, yurt dışında bulunduğum dönemde Türkiye’deki ve Türkiye’ye döndükten sonra yurt dışındaki kaynaklara erişmemde yardımcı olan hocalarım Prof. Dr. Ahmet Türkmen, Dr. Öğr. Üyesi Rifat Cankat ile Dr. Öğr. Üyesi Emre Türkmen’e, kuzenim Dr. Öğr. Üyesi İbrahim Başar Aka’ya ve arkadaşlarım ve meslektaşlarım Dr. Banu Atlı Darcan, Arş. Gör. Ersen Kaan Bulam, Arş. Gör. Mustafa İsmail Çalış, Arş. Gör. Zeliha Büşra Tanır, Av. Mehmet Ali Özlem, Vasileios Gioumidis, Yannick H.D. Lambiel ve Lukas Wunram’a teşekkürlerimi sunarım. Ayrıca doktora eğitimim boyunca Türkiye’deki kaynaklara erişimimi kolaylaştıran başta Huriye Çelebi ve İsmail Kemal Esiner olmak üzere, Galatasaray Üniversitesi Suna Kıraç Kütüphanesi personeline teşekkür ederim.

Son olarak, Türkiye’ye döndükten sonra tez araştırmalarım için İstanbul’a geldiğim her zaman evlerini bana açan ve beni misafir eden yengem Sevim Aka ile amcam ve meslektaşım Hasan Aka’ya teşekkürü borç bilirim. Ayrıca doğduğum günden bu yana her zaman yanımda olan, maddi ve manevi desteklerini hiçbir zaman benden esirgemeyen sevgili annem Atike Aka ile babam Yüksel Aka’ya minnettarım. Onların sabrı ve fedakarlıkları olmasaydı, bu uzun ve meşakkatli yolculuğu tamamlamak mümkün olmazdı.

İÇİNDEKİLER
 

ÖNSÖZ   III

İÇİNDEKİLER   V

KISALTMALAR   XIX

ÖZET   XXIII

RÉSUMÉ   XXVI

ABSTRACT   XXIX

GİRİŞ

I.    ÇALIŞMANIN KONUSU, KAPSAMI VE SINIRLARI  1

II.   ÇALIŞMANIN PLANI  4

BİRİNCİ BÖLÜM

OPSİYON KLOZLARININ PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMELERİNDEKİ YERİ VE HUKUKİ NİTELİĞİ

§ 1.   PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMESİ KAVRAMI VE PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMELERİNDEKİ HÜKÜMLERİN SINIFLANDIRILMASI  7

I.    PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMESİ KAVRAMI  7

II.   PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMELERİNDEKİ HÜKÜMLERİN SINIFLANDIRILMASI VE OPSİYON KLOZLARININ PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMELERİNDEKİ YERİ  16

§ 2.   PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMELERİNDE YER ALAN OPSİYON KLOZLARININ İŞLEVLERİ VE SINIFLANDIRILMASI  22

I.    OPSİYON KLOZLARININ ANONİM ORTAKLIKLARDAKİ İŞLEVLERİ  22

A. ŞİRKETİN YABANCILAŞMASININ ÖNLENMESİ  22

B. PAY SAHİPLERİ ARASINDAKİ GÜÇ DENGESİNİN KORUNMASI  25

C. PAY DEVRİNİN VEYA İKTİSABININ TEMİNAT ALTINA ALINMASI VE KOLAYLAŞTIRILMASI  27

D. KİLİTLENMENİN ÇÖZÜLMESİ  31

E. TARAFLARIN PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMESİNE UYMAYA ZORLANMASI  35

II.   OPSİYON KLOZLARININ SINIFLANDIRILMASI  41

A. SINIFLANDIRMA KRİTERLERİNİN ORTAYA KONULMASI  41

B. OPSİYON HAKKI SAHİBİNİN VE OPSİYON VEREN MUHATABIN ASIL SÖZLEŞMEDEKİ (PAY SATIŞ SÖZLEŞMESİNDEKİ) KONUMLARINA GÖRE   45

1.   Alım Haklarını İçeren Opsiyon Klozları 45

a.    Alım (İştira) Hakkı / Opsiyonu (Call Option) 45

b.    Geri Alım (Vefa) Hakkı 49

c.    Önalım (Şufa) Hakkı 50

d.    Öncelik Hakları 56

aa.  Öneride (İcapta) Öncelik Hakkı 59

bb.  Kabulde Öncelik Hakkı 61

cc.   Teklifte Öncelik Hakkı 62

e.    Birlikte Satışa Zorlama Hakkı (Drag Along Right) 64

2.   Satım Haklarını İçeren Opsiyon Klozları 69

a.    Satım Hakkı / Opsiyonu (Put Option) 69

b.    Geri Satım Hakkı 71

c.    Birlikte Satma Hakkı (Tag Along Right) 73

3.   Karma Opsiyon Klozları 76

a.    Rus Ruleti Klozu (Russian Roulette Clause) 76

b.    Texas Shoot Out (Teksas Atışı) ve Sale Shoot Out (Satış Atışı) 81

c.    Kapalı Teklif (Sealed Bid) 83

d.    Deterrent Approach (Caydırıcı Yaklaşım) 85

C. HUKUKİ NİTELİĞİNE GÖRE   87

1.   Kurucu Yenilik Doğuran Hak Yaratan Klozlar 87

2.   Sözleşme Kurma Borcu Yükleyen Klozlar 88

§ 3.   OPSİYON HAKLARININ HUKUKİ NİTELİĞİ  89

I.    SORUNUN ORTAYA KONULMASI  89

II.   OPSİYON SÖZLEŞMESİNİN HUKUKİ NİTELİĞİNİ AÇIKLAYAN TEORİLER   90

A. BİRLİK TEORİSİ (EINHEITSTHEORIE) VEYA ŞART (KOŞUL) TEORİSİ  90

B. AYRILIK TEORİSİ (TRENNUNGSTHEORIE) 96

1.   İcap (Öneri) Sözleşmesi Teorisi 96

2.   Yenilik Doğuran Hak veya Kurma Teorisi 100

C. KARMA TEORİ  104

D. TEORİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GÖRÜŞÜMÜZ   105

1.   Ayrılık Teorisinin Üstünlüğü  105

a.    Birlik veya Şart (Koşul) Teorisinin Tarafların Gerçek İradelerini Yansıtmaması 107

b.    Opsiyon Sözleşmesi ile Asıl Sözleşmenin Konularının ve  Taraflarının Birbirinden Farklı Olması 107

c.    Ayrılık Teorisinin Tarafların Menfaatlerine Daha Uygun Olması 109

2.   Yenilik Doğuran Hak (Kurma) Teorisinin Üstünlüğü  113

III. OPSİYON SÖZLEŞMESİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ VE BENZER HUKUKİ KURUMLARDAN AYIRT EDİLMESİ  117

A. OPSİYON SÖZLEŞMESİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ  117

1.   Kanunda Düzenlenmemiş, Kendine Özgü (Sui Generis)  Bir Sözleşme Olması 117

2.   Sonuçları Talih ve Tesadüfe Bağlı Sözleşmelerden Olması 120

3.   Asıl Sözleşmeye Hazırlık Aşamasında Kurulan Sözleşmelerden Olması 122

4.   Borçlandırıcı İşlem – Tasarruf İşlemi Ayrımı Bağlamında Opsiyon Sözleşmesi ve Opsiyon Hakkı 123

5.   Ani Edimli Sözleşme – Sürekli Edimli Sözleşme Ayrımı  Bağlamında Opsiyon Sözleşmesi 127

6.   Tek Tarafa Borç Yükleyen Sözleşme – İki Tarafa Borç Yükleyen Sözleşme Ayrımı Bağlamında Opsiyon Sözleşmesi 130

B. OPSİYON SÖZLEŞMESİNİN ASIL SÖZLEŞMEYE HAZIRLIK AŞAMASINDA KURULAN DİĞER SÖZLEŞMELER İLE KARŞILAŞTIRILMASI  135

1.   Ön Sözleşme  135

2.   Öncelik Hakkı (Rüçhan) Sözleşmesi 139

3.   Çerçeve Sözleşme  142

IV. “GENİŞ ANLAMDA OPSİYON” KAVRAMI  144

A. SORUNUN ORTAYA KONULMASI  144

B. UZUN SÜRELİ ÖNERİ YOLUYLA OPSİYON HAKKI KURULMASI  145

C. TEK TARAFA BORÇ YÜKLEYEN ÖN SÖZLEŞME YOLUYLA OPSİYON HAKKI KURULMASI  147

D. DEĞERLENDİRME   149

1.   Uzun Süreli Öneriyi Kabul Yetkisinin Opsiyon Hakkı Olarak  Nitelendirilip Nitelendirilmeyeceğine İlişkin Değerlendirme  149

2.   Tek Tarafa Borç Yükleyen Ön Sözleşmeden Doğan Hakkın  Opsiyon Hakkı Olarak Nitelendirilip Nitelendirilmeyeceğine  İlişkin Değerlendirme  152

İKİNCİ BÖLÜM

OPSİYON KLOZLARININ UNSURLARI VE GEÇERLİLİK KOŞULLARI İLE OPSİYON HAKLARININ ORTAKLIK DÜZENİNE YANSITILMASI

§ 4.   OPSİYON SÖZLEŞMESİNİN UNSURLARI  155

I.    İRADE BEYANLARININ UYUŞMASI  155

II.   TARAFLAR   157

A. OPSİYON VEREN VE OPSİYON HAKKININ MUHATABI  157

B. OPSİYON ALAN VE OPSİYON HAKKI SAHİBİ  159

1.   Kural: Opsiyon Alanın Aynı Zamanda Opsiyon Hakkı Sahibi  Olması 159

2.   Üçüncü Kişi Yararına Opsiyon Sözleşmesi / Klozu  160

3.   Hak Sahibinin Değişmesi 167

a.    Opsiyon Hakkının Devri 167

aa.  Opsiyon Hakkının Sözleşmeyle Birlikte Devri 167

aaa. Opsiyon Hakkının Adi Ortaklık Niteliği Taşımayan Bir Pay  Sahipleri Sözleşmesinde Öngörülmesi Hâlinde  167

bbb. Opsiyon Hakkının Adi Ortaklık Niteliği Taşıyan Bir Pay  Sahipleri Sözleşmesinde Öngörülmesi Hâlinde  171

bb.  Opsiyon Hakkının Müstakil Olarak Devri 180

aaa. Genel Olarak Yenilik Doğuran Hakların Devredilebilirliği  Sorunu  180

bbb. Opsiyon Haklarının Devredilebilirliği Sorunu  183

ccc.  Opsiyon Hakkının Devrine Uygulanacak Hükümler ve Opsiyon Verenin Rızası ile Devir Sözleşmesinin Şekli 187

ddd. “Geniş Anlamda Opsiyon” Haklarının Devri 192

b.    Opsiyon Hakkının Külli Halefiyet Yoluyla İntikali 194

aa.  Opsiyon Hakkının Miras Yoluyla İntikali 194

aaa. Opsiyon Hakkının Adi Ortaklık Niteliği Taşımayan Bir Pay  Sahipleri Sözleşmesinde Öngörülmesi 194

bbb. Opsiyon Hakkının Adi Ortaklık Niteliği Taşıyan Bir Pay  Sahipleri Sözleşmesinde Öngörülmesi 196

bb.  Yapısal Değişiklikler 202

aaa. Opsiyon Hakkının Adi Ortaklık Niteliği Taşımayan Bir Pay  Sahipleri Sözleşmesinde Öngörülmesi 202

aaaa.   Kontrol Değişikliği (Change of Control) Klozlarına Yer  Verilmişse  203

bbbb.   Kontrol Değişikliği (Change of Control) Klozlarına Yer  Verilmemişse  205

bbb. Opsiyon Hakkının Adi Ortaklık Niteliği Taşıyan Bir Pay  Sahipleri Sözleşmesinde Öngörülmesi 210

aaaa.   Sorunun Ortaya Konulması 210

bbbb.   Tür Değiştirme  211

cccc.    Birleşme ve Bölünme  212

aaaaa.  Doktrinde İleri Sürülen Görüşler 212

bbbbb. Görüşümüz  214

III. ASIL SÖZLEŞMENİN (PAY SATIŞ SÖZLEŞMESİNİN) ESASLI UNSURLARI  218

A. ÖN AÇIKLAMALAR   218

B. SATIŞ KONUSU: ANONİM ORTAKLIK PAYI  219

C. SATIŞ BEDELİ  221

1.   Satış Bedelinin Belirli Olması 221

2.   Satış Bedelinin Bir Formüle Göre Belirlenmesi 224

3.   Satış Bedelinin Taraflarca Belirlenmesi 228

4.   Satış Bedelinin Üçüncü Kişi Tarafından Belirlenmesi 232

5.   Satış Bedelinin Üçüncü Kişi ile Kurulan Satış Sözleşmesine Göre Belirlenmesi [Önalım ve Öncelik Hakları ile Birlikte Satma (Tag Along) ve Birlikte Satışa Zorlama (Drag Along) Haklarında] 235

a.    Sınırsız (Adi) Önalım ve Öncelik Haklarında  235

aa.  Sınırsız (Adi) Önalım Hakkında  235

bb.  Sınırsız (Adi) Öncelik Haklarında  240

b.    Birlikte Satma (Tag Along) ve Birlikte Satışa Zorlama (Drag Along) Haklarında  242

6.   Satış Bedelinin Taraflar Arasında Kurulan Önceki Satış  Sözleşmesine Göre Belirlenmesi (Geri Alım ve Geri Satım  Haklarında) 244

7.   Satış Bedelinin Belirsiz Olmasının Sonuçları 245

D. TARAFLARIN (ALICININ VE SATICININ) ANLAŞMASI  247

§ 5.   OPSİYON KLOZLARININ GEÇERLİK KOŞULLARI  248

I.    EHLİYET   248

A. OPSİYON VEREN BAKIMINDAN   248

B. OPSİYON ALAN BAKIMINDAN   252

II.   ŞEKİL   255

A. KURAL: ŞEKİL SERBESTİSİ  255

B. TARAFLARIN ÖNGÖRDÜĞÜ ŞEKİL (İRADİ ŞEKİL) 259

C. ÖLÜME BAĞLI OPSİYON KLOZLARININ ŞEKLİ  261

III. SÖZLEŞMENİN KONUSUNUN EMREDİCİ HÜKÜMLERE, AHLAKA, KAMU DÜZENİNE, KİŞİLİK HAKLARINA AYKIRI VE İMKÂNSIZ OLMAMASI  269

A. ÖN AÇIKLAMALAR   269

B. SÖZLEŞMENİN KONUSUNUN EMREDİCİ HÜKÜMLERE AYKIRI OLMAMASI  269

1.   Ön Açıklamalar 269

2.   Pay Sahipleri Sözleşmelerindeki Opsiyon Klozlarının Tek Borç  İlkesine Aykırı Olup Olmadığının Değerlendirilmesi 270

3.   Pay Sahipleri Sözleşmelerindeki Opsiyon Klozlarının Sermayenin ve Malvarlığının Korunması İlkesine Aykırı Olup Olmadığının Değerlendirilmesi 275

a.    Ön Açıklamalar 275

b.    Opsiyon Klozlarının Şirketin Kendi Paylarını İktisap Etmesine İlişkin Sınırlar Çerçevesinde Değerlendirilmesi 276

aa.  Anonim Ortaklık Lehine Tesis Edilen Alım Hakları 277

bb.  Anonim Ortaklığa Karşı Pay Sahipleri Lehine Tesis Edilen  Satım Hakları 279

c.    Opsiyon Klozlarında Belirlenen Satış Bedelinin Sermayenin ve Malvarlığının Korunması İlkesi Çerçevesinde Değerlendirilmesi 281

4.   Pay Sahipleri Sözleşmelerindeki Opsiyon Klozlarının Eşit İşlem İlkesine Aykırı Olup Olmadığının Değerlendirilmesi 282

a.    Ön Açıklamalar 282

b.    Anonim Ortaklığa Karşı Tanınan Satım Hakları ile Anonim  Ortaklık Lehine Tanınan Alım Haklarında  285

c.    Anonim Ortaklığa Karşı Tanınan Alım Hakları ile Anonim  Ortaklık Lehine Tanınan Satım Haklarında  287

5.   Pay Sahipleri Sözleşmelerindeki Opsiyon Klozlarının Payın  Devredilebilirliği İlkesine ve Pay Devrinin Sınırlanmasına  İlişkin Hükümlere Aykırı Olup Olmadığının Değerlendirilmesi 288

C. SÖZLEŞMENİN KONUSUNUN AHLAKA VE KİŞİLİK HAKLARINA AYKIRI OLMAMASI  292

1.   Ön Açıklamalar 292

2.   Sözleşmenin Süresinin Ahlaka ve Kişilik Haklarına Aykırılık  Bağlamında Değerlendirilmesi 294

3.   Alım Haklarının Ahlaka ve Kişilik Haklarına Aykırılık  Bağlamında Değerlendirilmesi 299

4.   Rus Ruleti ve Benzeri Karma Opsiyonların Ahlaka ve Kişilik  Haklarına Aykırılık Bağlamında Değerlendirilmesi 303

D. SÖZLEŞMENİN KONUSUNUN İMKÂNSIZ OLMAMASI  308

§ 6.   OPSİYON HAKLARININ ORTAKLIK DÜZENİNE YANSITILMASI SORUNU   309

I.    SORUNUN ORTAYA KONULMASI  309

II.   OPSİYON KLOZLARININ EMREDİCİ HÜKÜMLER İLKESİ KARŞISINDAKİ DURUMU   310

A. EMREDİCİ HÜKÜMLER İLKESİNİN ANLAMI, AMACI VE UYGULAMA ALANI  310

B. EMREDİCİ HÜKÜMLER İLKESİNİN ESAS SÖZLEŞMESEL OPSİYON HAKLARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ  315

III. OPSİYON HAKLARININ TEK BORÇ İLKESİ KARŞISINDAKİ DURUMU   322

IV. OPSİYON KLOZLARININ BAĞLAM SİSTEMİ KARŞISINDAKİ DURUMU   327

A. ÖN AÇIKLAMALAR   327

B. OPSİYON HAKLARININ “ÖNEMLİ SEBEP” ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRİLİP DEĞERLENDİRİLEMEYECEĞİ SORUNU   330

C. OPSİYON HAKLARININ “KAÇIŞ KLOZU (ESCAPE CLAUSE)” ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRİLİP DEĞERLENDİRİLEMEYECEĞİ SORUNU   337

D. OPSİYON KLOZLARININ KAÇIŞ KLOZUNUNUN UYGULANMASINA DAYANAK OLUŞTURUP OLUŞTURAMAYACAĞI SORUNU   346

V.   OPSİYON HAKLARININ İMTİYAZ OLARAK DEĞERLENDİRİLEBİLİRLİĞİ  350

VI. GEÇERSİZ ESAS SÖZLEŞMESEL OPSİYON HAKLARININ SÖZLEŞMESEL OPSİYON HAKKI OLARAK AYAKTA TUTULABİLİRLİĞİ  354

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

OPSİYON HAKLARININ KULLANILMASI VE SONA ERMESİ

§ 7.   OPSİYON HAKLARININ KULLANILMASI  359

I.    ÖN AÇIKLAMALAR   359

II.   OPSİYON HAKKININ KULLANILMA KOŞULLARININ GERÇEKLEŞMESİ  361

A. ÖN AÇIKLAMALAR   361

B. KULLANILMA KOŞULLARI BAKIMINDAN ÖZELLİK ARZ EDEN OPSİYON HAKLARI  363

1.   Önalım Hakkının Kullanılma Koşulu: Önalım Olayının  Gerçekleşmesi 363

a.    Önalım Konusu Payların Üçüncü Kişiye Satılması 363

b.    Önalım Konusu Payların Ekonomik Açıdan Satışa Eşdeğer Bir  İşleme Konu Olması 370

2.   Öncelik Haklarının Kullanılma Koşulu: Öncelik Olayının  Gerçekleşmesi 376

3.   Birlikte Satma (Tag Along) ve Birlikte Satışa Zorlama (Drag Along) Haklarının Kullanılma Koşulu: Birlikte Satma Olayının Gerçekleşmesi 378

III. BEYAN   381

A. TARAFLAR   381

1.   Opsiyon Hakkı Sahibi 381

a.    Aynı Paylar Üzerinde Birden Fazla Opsiyon Hakkının Bulunması 382

b.    Aynı Opsiyon Hakkının Birden Fazla Sahibinin Bulunması 384

2.   Muhatap  387

B. EHLİYET   390

1.   Opsiyon Hakkını Kullanan Bakımından  390

2.   Opsiyon Hakkının Muhatabı Bakımından  392

C. ŞEKİL   393

1.   Şekle İlişkin Genel Esaslar 393

2.   Önalım Hakkının Dava Yoluyla Kullanılması Gerekip  Gerekmediği Sorunu  397

3.   “Geniş Anlamda Opsiyon” Haklarında Durum    399

D. BEYANA İLİŞKİN ESASLAR   402

1.   Beyanın Belirli Olması 402

a.    Yenilik Doğuran Niteliği Taşıyan Opsiyon Hakları Bakımından  402

b.    “Geniş Anlamda Opsiyon” Hakları Bakımından  403

2.   Beyanın Opsiyon Konusu Payların Tamamını Kapsaması 406

3.   Beyanın Şarta (Koşula) Bağlanamaması 408

4.   Beyanın Süreye Bağlanamaması 410

5.   Beyanın Geri Alınamaması 411

IV. HAKKIN KULLANILMASININ SONUÇLARI  413

A. ASIL SÖZLEŞMENİN (PAY SATIŞ SÖZLEŞMESİNİN) KURULMASI  413

B. “GENİŞ ANLAMDA OPSİYON” HAKLARINDAKİ DURUM    415

V.   OPSİYON HAKKININ KÖTÜYE KULLANILMASI VE SONUÇLARI  417

A. DÜRÜSTLÜK KURALI VE HAKKIN KÖTÜYE KULLANILMASI YASAĞININ OPSİYON HAKLARI BAKIMINDAN UYGULANMASI  417

B. OPSİYON HAKKININ KÖTÜYE KULLANILMASININ SONUÇLARI  420

§ 8.   OPSİYON HAKKININ SONA ERMESİ  422

I.    KURAL: OPSİYON HAKKININ KULLANMA İLE SONA ERMESİ  422

II.   DİĞER SONA ERME SEBEPLERİ  425

A. OPSİYON HAKKINI KURAN PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ  425

B. SÜRENİN SONA ERMESİ  425

1.   Opsiyon Süresinin Sona Ermesi 425

2.   Opsiyon Kullanım Süresinin Sona Ermesi 429

C. OPSİYON HAKKINDAN FERAGAT   432

D. HAK SAHİBİ VE MUHATAP SIFATLARININ BİRLEŞMESİ  438

E. HAK SAHİBİNİN VEYA MUHATABIN ÖLÜMÜ YA DA TÜZEL KİŞİLİĞİNİN SONA ERMESİ  438

1.   Ölüm    438

2.   Tüzel Kişiliğin Sona Ermesi ve Tasfiye  439

F.  GECİKTİRİCİ KOŞULUN GERÇEKLEŞMEYECEĞİNİN ANLAŞILMASI VEYA BOZUCU KOŞULUN GERÇEKLEŞMESİ  441

G. OPSİYON KONUSU PAYLARIN ÜÇÜNCÜ KİŞİYE DEVRİ  442

H. ASIL SÖZLEŞMENİN (PAY SATIŞ SÖZLEŞMESİNİN) KONUSUNUN İMKÂNSIZLAŞMASI  443

İ.  PAYLARI ÜZERİNDE OPSİYON HAKKI TESİS EDİLEN ANONİM ORTAKLIĞIN YAPISAL DEĞİŞİKLİĞE UĞRAMASININ OPSİYON HAKLARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ  446

1.   Sorunun Ortaya Konulması 446

2.   Tür Değiştirme  447

3.   Birleşme ve Bölünme  448

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

OPSİYON KLOZLARINDAN DOĞAN BORÇLAR VE BU BORÇLARIN İFASI

§ 9.   OPSİYON SÖZLEŞMESİNDEN DOĞAN BORÇLAR VE BU BORÇLARIN İHLALİNİN SONUÇLARI  453

I.    ÖN AÇIKLAMALAR   453

II.   OPSİYON HAKKININ KULLANILMASINDAN ÖNCEKİ DÖNEMDE   455

A. ÖN AÇIKLAMALAR   455

B. OPSİYON VERENİN OPSİYON SÖZLEŞMESİNDEN DOĞAN BORÇLARI  457

1.   Hazır Bulunma Yükümlülüğü  457

a.    Tanımı ve Hukuki Niteliği 457

b.    Kapsamı 458

aa.  Ön Açıklamalar 458

bb.  Kaçınma Yükümlülüğü (Stillhaltepflicht) 459

aaa. Ön Açıklamalar 459

bbb. Alım Haklarında Kaçınma Yükümlülüğü  459

ccc.  Satım Haklarında Kaçınma Yükümlülüğü  464

cc.   Koruma Yükümlülüğü (Erhaltungspflicht) 465

dd.  Sağlama Yükümlülüğü (Beschaffungs-, Verschaffungs- oder Herstellungspflicht) 466

2.   Bilgilendirme Yükümlülüğü  467

a.    Ön Açıklamalar 467

b.    Önalım Hakkında  469

c.    Öncelik Haklarında  471

d.    Birlikte Satma (Tag Along) Hakkında  472

3.   Opsiyon Verenin Opsiyon Sözleşmesinden Doğan Borçlarını İhlal Etmesinin Sonuçları 473

a.    Hazır Bulunma Yükümlülüğünün İhlali 473

aa.  Aynen İfa ve Hükmün İcrası 473

bb.  Tazminat 476

aaa. Ön Açıklamalar 476

bbb. Alım Hakkında  477

ccc.  Birlikte Satma (Tag Along) ve Birlikte Satışa Zorlama  (Drag Along) Haklarında  479

ddd. Önalım ve Öncelik Haklarında  480

b.    Bilgilendirme Yükümlülüğünün İhlali 482

aa.  Aynen İfa ve Hükmün İcrası 482

bb.  Tazminat 484

C. OPSİYON ALANIN OPSİYON SÖZLEŞMESİNDEN DOĞAN BORCU: OPSİYON PRİMİ  486

1.   Opsiyon Primi Kavramı ve Çeşitleri 486

2.   Opsiyon Priminin Benzer Kavramlarla Karşılaştırılması 488

3.   Opsiyon Alanın Opsiyon Primini Ödeme Borcunu İhlal Etmesinin Sonuçları 491

III. OPSİYON HAKKININ KULLANILMASINDAN SONRAKİ DÖNEMDE   493

A. ÖN AÇIKLAMALAR   493

B. ASIL SÖZLEŞMEDEN (PAY SATIŞ SÖZLEŞMESİNDEN) DOĞAN BORÇLAR VE BU BORÇLARIN AYNEN İFASI  495

1.   Alım Haklarında  495

2.   Satım Haklarında  499

C. ASIL SÖZLEŞMEDEN (PAY SATIŞ SÖZLEŞMESİNDEN) DOĞAN BORÇLARIN HİÇ VEYA GEREĞİ GİBİ İFA EDİLMEMESİ NEDENİYLE TAZMİNAT TALEBİNDE BULUNULMASI  501

1.   İmkânsızlık Hâlinde  501

2.   Borçlu Temerrüdü Hâlinde  506

a.    Ön Açıklamalar 506

b.    Aynen İfa Hâlinde Gecikme Zararının Tazmini 507

c.    Aynen İfadan Vazgeçme Hâlinde Olumlu (Müspet) Zararın  Tazmini 510

d.    Sözleşmeden Dönme Hâlinde Olumsuz (Menfi) Zararın Tazmini 512

3.   Gereği Gibi İfa Etmeme (Kötü İfa) Hâlinde  514

D. “GENİŞ ANLAMDA OPSİYON” HAKLARINDA İRADE BEYANINDA BULUNMA BORCUNUN AYNEN İFASI  516

1.   Öncelik Haklarında  516

2.   Karma Opsiyonlarda  519

§ 10. OPSİYON KLOZLARININ İHLALİNİ ÖNLEMEYE VE AYNEN İFAYI SAĞLAMAYA YÖNELİK ARAÇLAR   523

I.    ÖN AÇIKLAMALAR   523

II.   CEZA KOŞULU ÖNGÖRÜLMESİ  526

III. OPSİYON KONUSU PAY ÜZERİNDE ELBİRLİĞİ MÜLKİYETİ TESİS EDİLMESİ  528

IV. ESAS SÖZLEŞMESEL BAĞLAM HÜKÜMLERİNDEN YARARLANILMASI  529

V.   OPSİYON HAKKININ PAY SENEDİ ÜZERİNE YAZILMASI  532

VI. OPSİYON KONUSU PAYLAR ÜZERİNDE REHİN HAKKI TESİS EDİLMESİ  534

VII.   OPSİYON KONUSU PAY SENETLERİNİN ÜÇÜNCÜ KİŞİYE TEVDİ EDİLMESİ  538

VIII. OPSİYON KONUSU PAYLARIN TEMLİK YASAĞI SÖZLEŞMESİNE (PACTUM DE NON CEDENDO) KONU EDİLMESİ  541

§ 11. OPSİYON KLOZLARINDA AŞIRI İFA GÜÇLÜĞÜ (TBK M. 138) 544

I.    ÖN AÇIKLAMALAR   544

II.   KOŞULLARI  544

III. OPSİYON HAKKININ KULLANILMASINDAN ÖNCE   546

IV. OPSİYON HAKKININ KULLANILMASINDAN SONRA   548

A. AŞIRI İFA GÜÇLÜĞÜ HÜKÜMLERİNİN UYGULANABİLİRLİĞİ  548

B. AVUSTURYA HUKUKU’NDAKİ ÖZEL DURUM: LAESIO ENORMIS  550

SONUÇ   553

KAYNAKÇA   563