^{KOCAYUSUFPAŞAOĞLU/HATEMİ/SEROZAN/ARPACI}Borçlar Hukuku Genel Bölüm (Dördüncü Cilt)_{Borçların Üçüncü Kişilerle İlgisi Alacağın Devri Ve Borcun Üstlenilmesi Sözleşmedeki Özel Durumlar Borçların Sonra Ermesi}

ÖNSÖZ
 

Rahmetli Hocam Prof. Dr. Necip Kocayusufpaşaoğlu, kendisine sağlıklı ve uzun ömürler dilediğim kıymetli hocam Prof. Dr. Hüseyin Hatemi, rahmetli Hocam Prof. Dr. Rona Serozan ve şahsım "Borçlar Hukukunun Genel Hükümlerini müşterek bir kitap halinde hukuk dünyasına kazandırma anlaşması yapmıştık. Bu anlaşmaya göre, her birimizin sorumluluk kısmı ayrı olacaktı.

Anılan Hocalarım, kendi kısımlarını uygun zaman içinde hazırlayıp yayımladılar. Hatta O'nlar, kitaplarının sonraki baskılarını da yayımlayıp okuyuculara ulaştırdılar. Üzülerek söylemeliyim ki, anılan hızı bir türlü yakalayamadım. Bunun sebebi ise, önce yoğun ders yüküm, daha sonra da kanunlarımızın ve özellikle Borçlar Kanunu'nun yeniden kaleme alınıp değiştirmesidir.

Söz konusu kaçınılmaz engeller ve özellikle hala hak veremediğim sebeplerle bazı kanunların, bu arada Borçlar Kanunu'nun baştan sona yeniden yazılması olgusu gecikmenin temel sebebini oluşturmuştur. Gerçekten, biraz geç de olsa kendi kısmıma ilişkin kitabı önceki kanunlara göre yazıp bitirmiştim; ama, daha sonra yapılan kanun değişiklikleri, hazırladığım kitabın yayımlanmasına mâni olmuştu. Çünkü, kitabı yeniden, halk dili ile "sil baştan" kaleme almam gerekiyordu. Doğru tarzın bu olduğuna inanıyordum. Şayet, yazdığım kitabı yeni kanunlara "ekleme ve çıkarma" yöntemi ile adapte etmeye çalışsaydım, hazırlanan kitap "yamalı bohça" alacaktı. Bu manzara, hem beni hem de okuyucuyu rahatsız edecekti. Keşke, önceki kanunların çok büyük kısımlarının bazı kelimeleri değiştirilmiş tekrarından ibaret olan söz konusu yeni kanunlar, çalışmamın gecikmesine sebep olmasaydı.

Yazılan bir kitabın, kanunlar değişince yeniden kaleme alınmasındaki güçlüğün tarifi, gerçekten çok zordur. Medeni Kanun, Borçlar Kanunu, Ticaret Kanunu, Ceza Kanunu gibi temel kanunların hem de madde numaralarını bile değiştirerek büyük ölçüde eskiyi tekrar etme yöntemiyle yeniden kaleme alınması uygun olmasa gerekir. Şüphesiz, kanunlar, dokunulmaz kutsallar değildir. Gerekirse ve gerektiği ölçüde, bazı hükümlere müdahale edilip onlar yeniden yazılabilir. Ancak, temel kanunların sanki reform gibi tamamen yeniden yazılması, hele hele önceki kanunun büyük ölçüde tekrarı yanlış olur.

İşte bu sebeplerle, elinizdeki kitap, iki kere yazılmıştır; ama siz kitabın ikinci yazım ile oluşanını okuyacaksınız. Doğaldır ki, söz konusu yeni kitapta, önceki kanunların ve o kanunlara bakış ile oluşturulan doktrin ve tatbikatın gerektiği ölçüde yer alması da gerekmekteydi. Bu kitapta, anılan hukuki manzarayı da okuyucular göreceklerdir. Bu yöntemin kaçınılmaz olduğu kabul edilmelidir. Zira, hiçbir verimli ağaç, köksüz olamaz. Öte yandan, hukuki tefekküre erişebilmek için, anılan çabanın gösterilmesi, yani yeni kanunların mehazı olduğunda şüphe bulunmayan önceki mevzuatın, yürürlüğü kalmamış olsa bile, yer yer zikredilmesi şarttır. Yeri gelmişken önemli belirtilmelidir ki, kanunların dilini değiştirmek, hukuk dersleri almayan kişilerin hukukçu olmalarını sağlayamaz. Ayrıca, yerleşmiş hukuki terimleri (ıstılahları) bir yana atmak, hukuk bilimine katkı sağlamak şöyle dursun, ona zarar verecektir. Bu sebeplerle, kitapta, yer yer önceki kanunlarda geçen terimler de, bilerek ve isteyerek kullanılmıştır. Bu yöntem, terim fakirleşmesine set çekecektir.

Kitap dört bölümden oluşmaktadır.

Bu kitapta Borçların Üçüncü Kişilerle ilgisi; Alacağın Devri (Temliki) ve Borcun Nakli; Sözleşmedeki Özel Durumlar; Borçların Sona Ermesi konuları ele alınmıştır. Bu başlıklar altındaki konuların ağır olduğu açıktır. Ancak, yer yer verilen örneklerle ve dilimizin doğru bir şekilde kullanılmasına dikkat edilerek alınan ağırlık giderilmeye çalışılmıştır.

Gönül, yukarıda anılan hocalarımızın hayata veda etmeyip birlikte olmamızı sağlamalarını ve dolayısıyla dört yazarlı kocaman bir kitabın yayımlanmasını arzu ederdi. Ne var ki, dünyayı idare eden biz değiliz.

Sözlerime son verirken, sevgili Anneme ve aynı zamanda hocam olan, ilim deryası sıfatını hak eden sevgili babama, sevgili kız kardeşime yüce Allah'tan rahmet dilerim. Beni her zaman destekleyen, bilimsel çalışmalarım sırasında hep yanımda olmayı tercih eden, öteki kitaplarımda olduğu gibi bu kitabın tashihlerinde de beni yalnız bırakmayıp yardımcı olan sevgili eşim Meral Arpacı'ya teşekkürü borç biliyorum. Sevgi dolu çocuklarım Ahmet Murat'ı ve Ali Suat'ı sevgiyle kucaklayıp kendilerini kocaman öpüyorum. Sevgili meslektaşlarım, araştırma görevlisi Defne Deniz Kısmalı ve araştırma görevlisi Simge Anaklı da kitabın tashihinde yardımcı oldular. Onlara teşekkür etmeyi borç biliyorum. Ayrıca, çocukluğumdan itibaren yetişmeme vesile olan bütün hocalarıma gönülden teşekkür ederim. Onların hayatı terk edenleri için de Allah'tan rahmet dilerim. Kitabın bir an önce basılması bakımından anlayışlı davranıp yardımcı olan, nezaketini esirgemeyen Oğuzhan Oruç'a ve emeği geçen Filiz Kitapevi çalışanlarına teşekkür etmekten zevk aldığımı da belirtmek isterim.

Prof. Dr. Abdülkadir Arpacı

İÇİNDEKİLER
 

ÖNSÖZ  V

İÇİNDEKİLER   VII

KISALTMALAR                XI

BİBLİYOGRAFYA            XIII

BİRİNCİ BÖLÜM

BORÇLARIN ÜÇÜNCÜ KİŞİLERLE İLGİSİ

§1. Halefiyet        1

I. KAVRAM    1

II. HALEFİYETİN ÇEŞİTLİ GÖRÜNÜMLERİ    2

III. HALEFİYETE BAĞLANAN HÜKÜMLER    7

§2. Başkasının Fiilini Taahhüt        11

I. KAVRAM    11

II. HUKUKİ NİTELİĞİ               13

III. UNSURLARI           17

IV. HÜKÜMLERİ         20

§3. Başkası Yararına Sözleşme       27

I. KAVRAM    27

II. UNSURLARI            30

III. TÜRLERİ 33

IV. ÖZELLİKLERİ       37

V. HÜKÜMLERİ           39

İKİNCİ BÖLÜM

ALACAĞIN DEVRİ VE BORCUN ÜSTLENİLMESİ

§ 4. Alacağın Devri             57

I. KAVRAM    57

II. HUKUKİ NİTELİĞİ               58

III. ALACAĞIN DEVRİNİN TÜRLERİ SORUNU              59

IV. UNSURLARI           60

1. Bir Alacağın Varlığı             60

2 Devir Sözleşmesi   64

3. Devre Engel Bir Durumun Bulunmaması      71

V. HÜKÜMLERİ           78

1. Devrin Kapsamı   78

2. Devrin Yeni Alacaklı İle Borçlu Arasındaki İlişki Açısından  Hükümleri              89

3. Devrin Yeni Ve Eski Alacaklılar Arasındaki İlişki Açısından  Hükümleri             92

4. Devrin Eski Alacaklı İle Borçlu Arasındaki İlişki Açısından  Hükümleri               98

5. Saklı Tutulan Hükümler     102

VI. ALACAĞIN KANUNEN VEYA MAHKEME KARARI İLE GEÇİŞİ     104

§5. Borcun Nakli 107

I. KAVRAM    107

II. TÜRLERİ  108

1. Borçtan Kurtarma Taahhüdüne Dayanan Nakil İşlemi 108

2. Borçtan Kurtarma Taahhüdüne Dayanmayan Nakil İşlemi         112

III. ÖZELLİKLERİ       113

IV. HÜKÜMLERİ         119

V. HÜKÜMSÜZ HALE GELMESİ          128

VI. ÖZEL DÜZENLEMELER    130

1. Genel Olarak         130

2. Bir malvarlığının veya işletmenin devri          132

3. Bir İşletmenin Diğeriyle Birleşmesi Veya Şeklini Değiştirmesi                 137

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

BORÇ İLİŞKİSİNDEKİ ÖZEL DURUMLAR

§6. Müteselsil Borçlar        139

I. KAVRAM    139

II. HUKUKİ NİTELİĞİ               141

a) Teklik Teorisi (Einheitstheorie)         141

b) Çokluk Teorisi (Mehrheitstheorie)   142

c) Görüşümüz            142

III. DOĞUMU                 143

1. Hukuki İşlem Yolu İle         144

2. Kanun Hükmü ile  150

IV. HÜKÜMLERİ         157

1. Dış İlişkide             158

a) Alacaklı Bakımından     158

b) Borçlular Bakımından   163

2. İç İlişkide                183

§7. Müteselsil Alacaklar   195

I. KAVRAM    195

II. DOĞUMU  197

1. Hukukî İşlem Yolu İle         197

2. Kanun Hükmü İle 199

III. HÜKÜMLERİ         200

§8. Şarta Bağlı Borçlar      207

I. ŞART KAVRAMI      207

II. ŞARTIN TÜRLERİ 210

III. ŞARTA BAĞLI İŞLEMLERİN GEÇERLİĞİ SORUNU               213

1. Hukukî işlemin Niteliği Bakımından              213

2. Şartın Niteliği Bakımından 219

IV. ŞARTLI İŞLEMİN HÜKÜMLERİ     221

1. Şartın Henüz Gerçekleşmediği Döneme Bağlanan Hükümler   221

a) Geciktirici Şartlarda       221

b) Bozucu Şartlarda            229

2. Şartın Gerçekleşmesi Ve Buna Bağlanan Hükümler   230

a) Geciktirici Şartlarda       230

b) Bozucu Şartlarda            236

§ 9. Cezaî Şart     239

I. KAVRAM    239

II. HUKUKİ NİTELİĞİ               241

III. TÜRLERİ 247

IV. HÜKÜMLERİ         251

§10. Bağlanma Parası ve Cayma Parası        257

I. KAVRAMLAR           257

II. HÜKÜMLERİ           258

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

BORÇLARIN SONA ERMESİ

§11. Konuya İlişkin Genel Bilgiler  263

§12. İbra               267

I. KAVRAM    267

II. HUKUKİ NİTELİĞİ               268

III. ŞEKLİ       270

IV. HÜKÜMLERİ         271

§13. Yenileme (Tecdit, Novatio)     273

I. KAVRAM    273

II. UNSURLARI            274

III. HÜKÜMLERİ         278

§14. Alacaklı ve Borçlu Sıfatlarının Birleşmesi           281

I. KAVRAM    281

II. HÜKÜMLERİ           282

§15. Kusursuz İmkânsızlık              287

I. KAVRAM    287

II. KONUYA İLİŞKİN SONUÇLAR        290

§16. Takas           299

I. KAVRAM    299

II. HUKUKÎ NİTELİĞİ               301

III. ŞARTLARI              302

1. Karşılıklı Alacakların Bulunması     302

2. Alacakların Aynı Cinsten Olması     307

3. Alacakların Muaccel Olması             309

4. Alacakların Takasına Engel Halin Bulunmaması         310

IV. TAKASIN BEYAN EDİLMESİ         313

V. HÜKÜMLERİ           318

§17. Zamanaşımı 321

I. GENEL OLARAK     321

II. ZAMANAŞIMININ ŞARTLARI         325

1. Alacağın Zamanaşımına Tabi Olması             325

2. Alacağın Muaccel Olması  327

3. Zamanaşımı Süresinin Dolmuş Bulunması    331