Portföy Yönetiminde Müşteriye Karşı Özen Ve Sadakat Borcu

ÖNSÖZ
 

Doktora tez çalışması olarak incelediğimiz portföy yönetiminde müşteriye karşı özen ve sadakat borcu konusu, portföy yönetimi faaliyetinin tarafları arasındaki sözleşmeden doğan hukuki ilişkiye dayalı olarak borçlar hukuku esaslarına göre ele alınmıştır. Tamamıyla borçlar hukuku temelli bir yaklaşımın benimsendiği bu çalışmada, denetim ve gözetim hukuku kurallarına ihtiyaç duyuldukça ve çoğunlukla da dipnotlarda yer verilerek kısaca değinilmiştir.

Doktora eğitimimin başlangıcından tamamlandığı son ana kadar sabırla ve titizlikle gösterdiği emek için danışmanım Prof. Dr. Suat SARI’ya en içten teşekkürlerimi sunarım. Asistanı olmaktan gurur duyduğum sayın hocamın bu uzun ve zorlu süreçteki yol göstericiliği, karşılığı ödenemeyecek kıymetli bir hazine niteliğindedir. Ayrıca doktora eğitimimin yurt dışı araştırması safhasında Hannover Leibniz Üniversitesi’nde beni misafir ederek her türlü sorunuma çözüm bulmaya çalışan değerli hocam Prof. Dr. Bernd H. OPPERMANN’a da teşekkürü borç bilirim. Doktora eğitimimin yurt dışı araştırması sürecini 2214-A Yurt Dışı Araştırma Bursu ile yurt için sürecini de 2211-A Genel Yurt İçi Doktora Bursu ile destekleyen TÜBİTAK’a da teşekkürlerimi sunarım.

Bana olan maddi ve manevi desteklerini her daim hissettiğim sevgili aileme özellikle de annem Sevgi YILDIZ’a; ayrıca eserimin tashihinde yardımcı olan abim Dr. Enes YILDIZ’a teşekkür ederim. Son olarak da doktora süreçlerimizi beraber yürüttüğümüz, yol arkadaşım olan, varlığı ile hayatımı kolaylaştıran ve güzelleştiren sevgili eşim Dr. Musa KAMA’ya en kalbi teşekkürlerimi sunarım.

Kübra YILDIZ KAMA

İstanbul, 2026

İÇİNDEKİLER
 

ÖNSÖZ   V

İÇİNDEKİLER   VII

KISALTMALAR LİSTESİ  XIII

ÖZET   XVII

ABSTRACT   XVII

GİRİŞ  1

BİRİNCİ BÖLÜM

PORTFÖY YÖNETİMİ VE  İLİŞKİLİ KAVRAMLAR

I. Genel Olarak  5

II. Portföy Yönetimi 8

A. Genel Olarak  8

B. Bireysel Portföy Yönetimi 11

1. Genel Olarak  11

2. Bireysel Portföy Yönetimi Metotları 17

a. Genel Olarak  17

b. İnançlı İşleme Dayalı Bireysel Portföy Yönetimi 17

c. Temsile Dayalı Bireysel Portföy Yönetimi 18

C. Kolektif Portföy Yönetimi 19

1. Genel Olarak  19

2. Kolektif Portföy Yönetimi Metotları 20

a. Trust Yapısında Kolektif Portföy Yönetimi 20

b. Sözleşmeye Dayanan Kolektif Portföy Yönetimi (Yatırım Fonları) 22

(1) Genel İtibarıyla Yatırım Fonları 22

(2) Yatırım Fonu Türleri 24

(3) Yatırım Fonunda Taraflar Arasındaki Hukuki İlişkiler 25

c. Ortaklığa Dayanan Kolektif Portföy Yönetimi 27

D. Dijital Portföy Yönetimi 28

III. İlişkili Kavramlar 33

A. Alım Satıma Aracılık  33

B. Yatırım Danışmanlığı 34

İKİNCİ BÖLÜM

PORTFÖY YÖNETİMİNDE ÖZEN BORCU

I. Genel Olarak  37

II. Özen Borcunun Hukuki Niteliği 42

A. Genel Olarak  42

B. Sözleşme Görüşmeleri Sırasında  45

C. Sözleşme Sırasında  47

D. Sözleşmenin Sona Ermesinden Sonra  50

E. Nitelemenin Yaratacağı Hukuki Sonuç  51

III. Özen Standardının Belirlenmesi 53

A. Genel Olarak  53

B. Farklı Hukuk Sistemlerinde Özen Standardı 55

1. Türk Hukukunda  55

2. İsviçre Hukukunda  58

3. Alman Hukukunda  66

C. Ücretin Özen Standardı Üzerindeki Etkisi 69

D. Etik İlkeler ve Mesleki Davranış Kurallarının Özen  Standardı Üzerindeki Etkisi 72

2. Yönergenin Sözleşmeye Etkisi 73

3. Yönergenin Teamül Olarak Etkisi 76

IV. Sonuç Taahhüdü  78

V. Özen Borcunun Portföy Yönetimine Özgü Görünüm Biçimleri 82

A. Sözleşme Öncesi Soruşturma Borcu  82

1. Genel Olarak  82

2. E-KYC   86

3. Borcun Kaynağı 88

a. Genel Olarak  88

b. Alman Hukukunda  88

c. İsviçre ve Türk Hukuklarında  91

B. Müşteri Profilinin Oluşturulması 93

C. Müşteri Profiline Uygun Bir Yatırım Stratejisi Belirleme Borcu  98

1. Temel Kural 98

2. Carte Blanche  100

D. Varlık Tahsisi ve Portföy Çeşitliliğinin Sağlanması Borcu  106

E. Sürekli İzleme ve Yeniden Dengeleme Borcu  110

1. Genel Olarak  110

2. Stop-Loss-Order 113

F. Know Your Product 119

G. Vergi Danışmanlığı 121

VI. Özensiz Davranışa Onay Verilmesi 122

A. Genel Olarak  122

B. Müşterinin Açık Onayı 122

C. Müşterinin Örtülü Onayı 126

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

PORTFÖY YÖNETİMİNDE SADAKAT BORCU

I. Genel Olarak  133

II. Sadakat Borcunun Hukuki Niteliği 135

A. Genel Olarak  135

B. Sözleşme Görüşmeleri Sırasında  135

C. Sözleşme Sırasında  137

D. Sözleşmenin Sona Ermesinden Sonra  139

III. Sadakat Borcunun Portföy Yönetimine Özgü  Görünüm Biçimleri 140

A. Bilgi Verme Borcu  140

1. Genel Olarak  140

2. Bilgi Verme Borcunun İçeriği ve Kapsamı 143

3. Bilgi Vermenin Şekli 149

4. Bilgilendirilme Hakkından Feragat 150

B. Talimatlara Uyma Borcu  152

1. Genel Olarak  152

2. Talimata Uygun Olmayan Davranış  154

a. Temel Kural 154

b. Onay  155

3. Talimat ile Sözleşmede Değişiklik  158

a. Özel (Bireysel) Talimat ve Genel Talimat 158

b. Genel Talimat ile Sözleşme Değişikliğinin Mümkün Olup Olmadığı Sorunu  159

c. Şekil Sorunu ve İspat Yükü  163

4. Uygun Olmayan Talimatlar 165

a. Talimatın Amaca Uygun Olmaması 165

b. Konusu İmkânsız, Hukuka veya Ahlâka Aykırı Talimatlar 166

5. Talimat Verme Hakkından Feragat 167

C. Sır Saklama Borcu  170

D. Müşteri Menfaatini Koruma Borcu  173

1. Genel Olarak Menfaat Çatışmasının Varlığı 173

a. Müşteriler Arasında Menfaat Çatışması 173

b. Müşteri ile Üçüncü Kişi Arasında Menfaat Çatışması 175

c. Müşteri ile Portföy Yöneticisi Arasında Menfaat Çatışması 175

(1) Genel Olarak  175

(2) Somut Menfaat Çatışması Örnekleri 181

i. Churning  182

ii. Kick-backs  184

iii. Nostro İşlem Yapılması 190

iv. Temsilcinin Çifte Temsil Yasağı ve Kendi Kendisiyle İşlem Yasağı 192

v. Kendi Grubunun Ürünlerinin Kullanılması 194

vi. Kredi İşlemlerinden Kaynaklı Menfaat Çatışması Hâlleri 196

vii. Halka Arza Aracılık Nedeniyle Menfaat Çatışması 200

2. İlgili Zaman  201

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

ÖZEN VE SADAKAT BORCUNA AYKIRILIKTAN DOĞAN  TAZMİNAT SORUMLULUĞU

I. Genel Olarak  203

II. Borca Aykırılık  204

A. Genel Olarak  204

B. İspat 205

1. İspat Yükü  205

2. İspat Kolaylıkları 208

III. Zarar 215

A. Portföy Yönetiminde Zarar 215

B. Zararın Hesaplanması 218

1. Genel Olarak  218

2. Borca Aykırılığın Kapsamının Belirlenmesi 220

3. Mevcut Portföyün Tespiti 222

4. Farazi Portföyün Tespiti 224

a. Portföyün Tamamında Borca Aykırılık  224

b. Bireysel İşlemlerde Borca Aykırılık  231

5. İlgili Dönemin Tespiti 233

C. Zararın Denkleştirilmesi 241

D. Zararı Azaltma Külfeti 247

E. İspat 249

IV. Kusur 253

A. Genel Olarak  253

B. Özen Kavramının İkili Yapısı 254

C. Portföyü Fiilen Yöneten Kişinin Hukuki Niteliği 259

1. Hukuki Nitelendirme  259

2. Nitelendirmenin Doğuracağı Hukuki Sonuç  265

D. İspat 272

V. Uygun Nedensellik Bağı 273

VI. Zamanaşımı 277

VII. Sorumsuzluk Anlaşmaları 279

A. Genel Olarak  279

B. TBK m. 115 ve TBK m. 116 Düzenlemeleri 283

1. Temel Kural 283

2. İstisnalar 284

VIII. Dijital Portföy Yönetiminde Tazminat Sorumluluğu  286

A. Genel Olarak  286

B. Yapay Zekâ ve Yapay Zekânın Sebep Olduğu Zararlardan Doğan Tazminat Sorumluluğu  287

1. Yapay Zekânın Tanımı 287

2. Yapay Zekânın Hukuki Statüsü  290

3. Yapay Zekânın Sözleşmeden Doğan Sorumluluk Çerçevesinde İncelenmesi 293

4. Yapay Zekânın Haksız Fiil Sorumluluğu Çerçevesinde  İncelenmesi 299

C. Dijital Portföy Yönetiminde Tazminat Sorumluluğu  307

1. Dijital Portföy Yönetiminde Müşteriye Karşı Özen ve Sadakat Borcundan Doğan Özel Durumlar 307

a. Dijital Portföy Yönetiminde Özen Standardı 308

b. Faaliyetin Dijital Olarak Gerçekleştirilmesinden Kaynaklı Bazı Ek Yükümlülükler 310

2. Tazminat Sorumluluğu  311

SONUÇ   315

KAYNAKÇA   323