Ölüme Bağlı Tasarrufların İptali

ÖNSÖZ
 

Doktora tez çalışması olarak hazırlanan ve ölüme bağlı tasarrufların iptalinin ele alındığı bu çalışmada, kanunda düzenlenen iptal sebeplerinin her birinin kapsamına hangi hâllerin girdiğinin, her bir iptal sebebinin kendine özgü özellikleri de dikkate alınarak tespit edilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca çalışmada, iptal kararının farklı ölüme bağlı tasarruf türleri bakımından doğurduğu hukuki sonuçların belirlenmesi ve değerlendirilmesi de hedeflenmiştir.

Akademik çalışma hayatımın her aşamasında ve özellikle doktora tez çalışmam süresince bana yol gösteren, bu çalışmanın ortaya çıkmasında büyük emeği bulunan danışmanım ve kürsü hocam Prof. Dr. M. Tufan Öğüz’e en içten teşekkürlerimi sunarım. Doktora tez savunma jürimde yer alarak değerli görüş ve katkılarını paylaşan hocalarım Prof. Dr. Baki İlkay Engin, Prof. Dr. Bilgehan Çetiner, Prof. Dr. İpek Sağlam ve Prof. Dr. Sezer Çabri’ye de ayrıca teşekkür ederim.

Doktora çalışmamın yurt dışı araştırma sürecine 2214-A Yurt Dışı Doktora Sırası Araştırma Bursu kapsamında destek sağlayan TÜBİTAK’a teşekkürlerimi sunarım. Ayrıca yurt dışı doktora araştırma sürecimde beni Köln Üniversitesinde misafir eden ve değerli görüşlerini paylaşan Prof. Dr. Martin Avenarius’a da teşekkür borçluyum.

Eğitim hayatım boyunca yanımda olan ve desteklerini hiçbir zaman esirgemeyen aileme teşekkür ederim. Son olarak, doktora sürecinin tüm aşamalarını birlikte paylaştığımız; sabrı, anlayışı ve desteğiyle bu yoğun çalışma dönemini benim için çok daha kolay kılan ve varlığıyla hayatımı daha anlamlı ve güzel hâle getiren sevgili eşim Dr. Kübra Yıldız Kama’ya en kalbi teşekkürlerimi sunarım.

Musa Kama

İstanbul, 2026

İÇİNDEKİLER
 

ÖNSÖZ  V

İÇİNDEKİLER  VII

KISALTMALAR LİSTESİ XV

ÖZET  XVII

ABSTRACT  XVII

GİRİŞ  1

BİRİNCİ BÖLÜM

ÖLÜME BAĞLI TASARRUF EHLİYETİNİN BULUNMAMASI

I. Ölüme Bağlı Tasarruf Ehliyeti Kavramı 7

A. Genel Olarak  7

B. Tasarruf Ehliyetine İlişkin Düzenlemelerin Amacı 12

II. Vasiyetname Yapma Ehliyetinin Bulunmaması 14

A. Genel Olarak  14

B. Ayırt Etme Gücü  14

1. Akla Uygun Davranma Yeteneği (Öznel Unsur) 16

a. İradeyi Oluşturma Yeteneği 17

i. Genel Olarak  17

ii. Düşünme ve Muhakeme Yeteneği 18

iii. Gerçekliği Algılama Yeteneği 19

iv. Rasyonel Karar Verme Yeteneği 20

v. İrade Oluşumunun İstikrarlı Olması 21

b. İradeye Uygun Hareket Etme Yeteneği 21

2. Ayırt Etme Güçsüzlüğünün Fizyolojik ve Psikolojik Nedenleri (Nesnel Unsur) 22

3. Ayırt Etme Gücünün Göreceliliği 28

a. Zaman Bakımından Görecelilik  29

b. Konu Bakımından Görecelilik  35

4. Özellik Arz Eden Durumlar  37

a. Ayırt Etme Gücüne İlişkin Değerlendirmede Dikkat Edilecek  Hususlar  37

b. Aşırı Etkilenme  39

c. Birel Tasarruflar Bakımından Vasiyetname Ehliyeti  42

5. Ayırt Etme Gücünün İspatı  44

a. Ayırt Etme Gücü Karinesi 44

b. Ayırt Etme Gücünden Yoksunluk Karinesi 47

c. Karinelerin Çürütülmesi 49

i. Genel Olarak  49

ii. Sürekli Olarak Ayırt Etme Gücünden Yoksunluk  50

iii. Geçici Olarak Ayırt Etme Gücünden Yoksunluk  50

iv. Bilinçli Aralık  51

d. İspat İçin Kullanılacak Yöntemler  52

i. Genel Olarak  52

ii. Tanık  53

iii. Tıbbi Kayıtlar  55

iv. Bilirkişi Raporu  57

v. Vasiyetnamenin İçeriği 59

vi. Somut Koşullar  62

C. Yaş  64

D. Kısıtlı Olmanın İlgisizliği 66

III. Miras Sözleşmesi Yapma Ehliyetinin Bulunmaması 67

A. Genel Olarak  67

B. Ayırt Etme Gücü  70

C. Erginlik  70

D. Kısıtlılık  71

E. Karşı Tarafın Ehliyeti  73

İKİNCİ BÖLÜM

İRADE SAKATLIĞI BULUNMASI

I. Genel Olarak  75

A. İrade ve Güven Prensibi 78

B. İyileşme  81

1. Genel Olarak  81

2. Hak Düşürücü Süre  82

3. Tasarrufun Geri Alınması 83

4. Onama  84

5. Hukuki Sonuç  85

6. İspat 86

C. Düzeltme  86

1. Genel Olarak  86

2. Düzeltmenin Gerçekleştirilmesi 88

3. İspat 89

II. Yanılma  90

A. Açıklamada Yanılma  93

B. Saikte Yanılma  94

C. Miras Sözleşmelerinde Yanılma  95

D. Uygulamada Yanılma  97

E. İspat 100

III. Aldatma  103

A. Genel Olarak  103

B. İspat 105

IV. Korkutma veya Zorlama  107

A. Genel Olarak  107

B. İspat 113

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

ÖLÜME BAĞLI TASARRUFUN HUKUKA VEYA AHLÂKA AYKIRI OLMASI

I. Genel Olarak  115

II.  Hukuka Aykırılık  120

III. Ahlâka Aykırılık  124

A. Genel Olarak  124

B. Miras Hukuku Kapsamında Ahlâka Aykırılık Kavramı 126

C. Ahlâka Aykırılık Değerlendirmesinin Yapılacağı Zaman  129

D. Uygulamada Ahlâka Aykırılık  130

1. Genel Olarak  130

2. Miras Hukuku Bakımından  132

a. Aile Dışı Kişilere Yapılan Ölüme Bağlı Tasarruflar  132

b. İrade Serbestinin Etkilendiği Ölüme Bağlı Tasarruflar  137

c. Miras Dolandırıcılığı 141

i. Genel Olarak  141

ii. Güvenilen Kişiler Lehine Yapılan Ölüme Bağlı Tasarruflar  145

iii. Değerlendirme  152

d. Ceza Kayıtları 154

e. Çıkar Sağlama Amaçlı Kayıtlar  156

IV. Koşul ve Yüklemeler Bakımından Özel Durumlar  157

V. İspat 164

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

ŞEKİL KURALLARINA AYKIRILIK

I. Genel Olarak  167

II. Resmi Vasiyetnamenin Şekle Aykırılığı 173

A. Genel Olarak  173

B. Resmi Memur  174

C. Düzenlemeye Katılma Yasağı 177

1. Mutlak Geçersizlik Hali 177

a. Genel Olarak  177

b. Fiil Ehliyeti  178

c. Kamu Hizmetinden Yasaklılık  179

d. Okur Yazar Olma  180

e. Hısımlık ve Evlilik  181

2. Kısmi Geçersizlik Hali 185

D. Düzenleme İşlemi 189

1. Genel Olarak  189

2. Hazırlık Aşaması 190

3. Asli Şekil (Okunarak ve İmzalanarak) 192

4. Tali Şekil (Okumadan ve İmzalamadan) 198

5. Karma Şekil 205

a. Genel Olarak  205

b. Gerçek Olmayan Karma Şekil 206

c. Gerçek Karma Şekil 207

III. El Yazılı Vasiyetnamenin Şekle Aykırılığı 208

A. Genel Olarak  208

B. El Yazısıyla Metnin Hazırlanması 209

1. Form   210

2. Kısmi Yazım   212

3. Tamamen Üçüncü Kişi Tarafından Yazım   214

C. Tarih  215

D. İmza  218

E. Özellik Arz Eden Durumlar  221

1. Ortak Vasiyetname  221

2. Dijital Yöntemlerin Kullanılması 222

IV. Sözlü Vasiyetnamenin Şekle Aykırılığı 225

V. Miras sözleşmesinin Şekle Aykırılığı 229

VI. İspat 230

BEŞİNCİ BÖLÜM

İPTAL DAVASI

I. Genel Olarak  233

II. İptal Davası Bakımından Özellik Arz Eden Durumlar  237

A. İleri Sürülmeyen İptal Sebeplerinin Dikkate Alınması 237

B. İptal Sebeplerinin “Aşırı Bir Durum” Oluşturması 238

C. Tasarrufun İptal Edilmesi Sebebiyle Tazminat Talebi 239

D. Mirasbırakanın Ölümünden Önce İptal Sebeplerinin Etkisi 240

III. İptal Davasının Tarafları 242

A. Davacı 242

1. Menfaat Koşulu  242

2. Dava Açma Hakkına Sahip Kişiler  244

B. Davalı 249

IV. Görevli ve Yetkili Mahkeme  251

V. İspat 251

VI. İptal Kararının Etkisi 253

A. Genel Olarak  253

B. Maddi Bakımdan Etki (Kısmi İptal) 254

C. Kişi Bakımından Etki (Taraflar Arası Etki) 257

1. Genel Olarak  257

2. Mirasçı Atama  261

3. Belirli Mal Bırakma  268

4. Mirasçılıktan Çıkarma  271

5. Geri Alma  273

6. Miras Sözleşmesi 273

a. Genel Olarak  273

b. Olumlu Miras Sözleşmesi 274

c. Olumsuz Miras Sözleşmesi 276

7. Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi Atama  276

8. Koşul 278

9. Yükleme  279

10. Art Mirasçı Atama  281

11. Yedek Mirasçı Atama  282

12. Vakıf Kurma  283

13. Paylaştırma Kuralı 284

VII. İptal Talebinin Reddedilmesi 285

VIII. Hak Düşürücü Süre  286

A. Genel Olarak  286

B. Bir Yıllık Nispi Süre  288

C. On Yıllık Mutlak Süre  292

D. Yirmi Yıllık Mutlak Süre  294

IX. Daimî Defi  297

SONUÇ  301

KAYNAKÇA   307