Sözleşmenin Devri

İÇİNDEKİLER
 

ÖNSÖZ   V

İÇİNDEKİLER   XI

KISALTMALAR   XVII

ÖZET   XIX

ABSTRACT   XIX

GİRİŞ

I.    Konunun Takdimi ve Araştırma Planı 1

II.   Tanım ve Yasal Düzenleme  3

III.  Terminoloji 8

IV.  Sözleşmenin Devri Kurumunun Amacı ve Uygulama Alanı 13

I. BÖLÜM:

GENEL OLARAK SÖZLEŞMENİN DEVRİ

1. Sözleşme Kavramının Tarihsel Gelişimi Işığında Sözleşmenin Devrinin Hukuki Temeli 17

1.1. Sözleşme Kavramının Tarihsel Gelişimi 17

1.2. Sözleşmenin Devrinin Hukuki Temeline İlişkin Teoriler 21

1.2.1. Parçalanma (Kombinasyon) Teorisi 21

1.2.2. Birlik Teorisi 23

1.2.3. Teorilere İlişkin Değerlendirmelerimiz  25

2. Karşılaştırmalı Hukukta ve Tamamlayıcı Hukuk Metinlerinde Sözleşmenin Devri 32

2.1. Alman Hukukunda Sözleşmenin Devri 32

2.2. İsviçre Hukukunda Sözleşmenin Devri 34

2.3. İtalyan Hukukunda Sözleşmenin Devri 35

2.4. Fransız Hukukunda Sözleşmenin Devri 35

2.5. Avrupa Sözleşmeler Hukuku İlkeleri (Ole Lando İlkeleri) Işığında Sözleşmenin Devri 36

2.6. Milletlerarası Ticari Sözleşmelere İlişkin UNIDROIT  İlkelerinde Sözleşmenin Devri 38

3. Sözleşmenin Devrinin Temel Özellikleri 39

3.1. Sözleşmenin Devrinin Üç Taraflı Bir Hukuki İşlem Olması 40

3.1.1. Genel Olarak  40

3.1.2. Sözleşmenin Devrinin Sözleşmede Kalanın Rızası Olmadan da Yapılabilmesi Yönünde Alternatif Yöntem Önerisi 45

3.2. Sözleşmenin Devrinin Temel Sözleşme İlişkisinde  Halefiyete Yol Açması 47

3.3. Sözleşmenin Devrinin Malvarlığına Etkisi Bakımından  Hukuki Niteliği 52

3.3.1. Genel Olarak  52

3.3.2. Sözleşmenin Devrinin Tasarruf İşlemi Niteliğinde Olması 53

3.4.3. Sözleşmenin Devrinin Sözleşmeyi Devralan Bakımından Borçlandırıcı İşlem Olarak Değerlendirilip  Değerlendirilmeyeceğine İlişkin Tartışma  59

3.4.3.1. Genel Olarak  59

3.4.3.2. Görüşümüz  60

3.4.4. Tasarruf İşlemi Teşkil Eden Sözleşmenin Devrinin Altında Yatan Hukuki Sebep ile Arasındaki İlişki 62

4. Sözleşmenin Devrinin Benzer Hukuki Kurumlardan Ayrılması 65

4.1. Sözleşmede Taraf Değişikliği Sonucunu Doğuran Diğer Hallerden Farkı 65

4.1.1. Genel Olarak  65

4.1.2. Hâkim Kararıyla Gerçekleşen Sözleşme Geçişinden Farkı 66

4.1.3. Kanun Gereği Gerçekleşen Sözleşme Geçişi 70

4.1.3.1. Kanunda Öngörülen Özel Hükümler Uyarınca Sözleşmenin Geçişi 70

a. Kira Sözleşmesinin Geçişi 70

b. Hizmet Sözleşmelerinin Geçişi 75

4.1.3.2. Külli Halefiyet Gereği Sözleşmenin Geçişi 76

a. Genel Olarak  76

b. Mirasbırakanın Tarafı Olduğu Sözleşmelerin Geçişi 77

c. Ticari İşletmenin TTK m. 11/f. 3 Uyarınca Devrinde Sözleşmelerin Geçişi 85

4.2. Alacağın Devrinden Farkı 90

4.3. Borcun Üstlenilmesinden Farkı 93

4.4. Sözleşmeye Katılmadan Farkı 93

4.5. Borç İlişkisinin Yenilenmesinden Farkı 95

4.6. Önceki Sözleşmenin Sona Erdirilip Yeni Bir Sözleşmenin Kurulmasından Farkı 97

4.7. Alt Sözleşme İlişkisinden Farkı 99

5. Sözleşmenin Devri Hükümlerinin Uygulanabilirliğine İlişkin Tartışmalı Meseleler 102

5.1. Adi Ortaklıkta Ortak Sıfatının Üçüncü Kişiye Devrinin Hukuki Niteliği: Sözleşmenin Devri mi Alacağın Devri mi?  102

5.2. TBK m. 239/f. 2 uyarınca Devredilebilen Bağımsız  Yenilik Doğuran Hakların (Alım, Önalım ve Geri  Alım Haklarının) Devrinin Niteliği Meselesi 107

II. BÖLÜM:

DEVİR SÖZLEŞMESİ

1. Devir Sözleşmesinin Kurulması 113

1.1. Genel Olarak  113

1.2. Devir Sözleşmesinin Üç Taraflı Sözleşme Olarak  Kurulması 116

1.3. Sözleşmede Kalanın Rıza Verdiği İki Taraflı Devir  Sözleşmelerinde Sözleşmenin Kurulması 122

1.3.1. Genel Olarak  122

1.3.2. Sözleşmede Kalanın Rızasının Hukuki Niteliği 123

1.3.2.1. Rızanın Hukuki Niteliğine İlişkin Görüşler 123

1.3.2.2. Sözleşmede Kalanın Rızasının Kanuni Şart Olarak  Görülmesinin Sonuçları 130

1.3.3. Rızanın Geçerliliği 131

1.3.3.1. Genel Olarak  131

1.3.3.2. Rızanın Şekli 132

1.3.3.3. Rızanın İrade Sakatlığına Uğramamış Olmaması 135

1.3.4. İki Taraflı Devir Sözleşmelerinde Rızanın Verilme  Zamanına Göre Yapılan Ayrım: Sözleşmede Kalanın  İzni veya Onayı 140

1.3.4.1. Rızanın Sözleşme Kurulmadan Önce “İzin” Şeklinde  Verilmesi 141

a. Genel Olarak  141

b. İzin Kapsamında Yapılan Devrin Sözleşmede Kalana  Bildirilmemesi Sorunu  146

1.3.4.2. Rızanın Sözleşme Kurulduktan Sonra “Onay” Şeklinde  Verilmesi 148

a. Genel Olarak  148

b. Onaylanana Kadar Geçen Sürede Sözleşmenin Önceki Tarafları Arasında Yapılan İşlemlerin Akıbeti 151

1.3.5. Sözleşmede Kalanın Devir Sözleşmesine Rıza  Vermemesinin Sonuçları 153

1.3.6. Sözleşmede Kalanın Rıza Vermeme Özgürlüğünün  Kısıtlandığı İki Özel Hal: İşyeri Kira Sözleşmelerinin  Devri ve Paket Tur Sözleşmelerinin Devri 156

1.3.7. Devir Sözleşmesinin TBK m. 205/f. 2’de Öngörülmeyen  Diğer İki Taraflı Sözleşme Kombinasyonlarla Kurulup  Kurulamayacağı Meselesi 159

1.4. Devir Sözleşmesinin Kuruluş Yönteminin Ortaya Çıkardığı Farklılıklar 161

2. Devir Sözleşmesinin Geçerliliği 163

2.1. Genel Olarak  163

2.2. Devredilebilir Temel Sözleşme İlişkisinin Mevcut Olması 164

2.2.1. Temel Sözleşme İlişkisinin Mevcut Olması 164

2.2.1.1. Yokluk ve Kesin Hükümsüzlük  165

2.2.1.2. İptal Edilebilirlik  166

a. Genel Olarak  166

b. İptal Hakkının Devredilebilirliği Meselesi 168

aa. Yanılma Halinde  170

bb. Aldatma Halinde  175

cc. Korkutma Halinde  176

dd. Aşırı Yararlanma Halinde  177

2.2.1.3. Askıda Geçersiz (Noksan) Bir Sözleşmenin Devri 178

2.2.2. Temel Sözleşmenin Devredilebilir Bir Sözleşme Olması 179

2.2.2.1. Genel Kural: Tüm Sözleşmelerin Devredilebilirliği 179

2.2.2.2. Temel Sözleşmeye İlişkin Devir Yasakları 184

a. Kanuni Devir Yasağı 184

b. İradi Devir Yasağı 186

c. Sözleşmenin Niteliğinden Kaynaklı Devir Yasağı 187

2.3. Devir Sözleşmesinin Muvazaalı Olmaması 191

2.4. Devrin Kanunun Emredici Hükümlere, Ahlaka ve Kişilik Haklarına Aykırılık Teşkil Etmemesi 192

2.5. Sözleşme Taraflarının Fiil Ehliyetinin Bulunması 193

2.6. Devir Sözleşmesinin Taraflarının İrade Beyanlarının  Sağlıklı Olması 193

2.7. Devir Sözleşmesinin Geçerli Şekil Şartına Uygun Yapılması 197

III. BÖLÜM:

SÖZLEŞMENİN DEVRİNİN KAPSAMI ve SONUÇLARI

1. Sözleşmenin Devrinin Kapsamı 201

1.1. Devrin Maddi Kapsamı 201

1.1.1. Genel Olarak  201

1.1.2. Kısmi Devir 202

1.2. Devrin Zamansal Kapsamı 203

2. Sözleşmenin Devrinin Devir Sözleşmesinin Tarafları Bakımından Sonuçları 210

2.1. Sözleşmede Kalan ve Sözleşmeyi Devralan Arasındaki  İlişki Bağlamında Sonuçları 210

2.1.1. Genel Kural: Temel Sözleşme İlişkisinin Devralan ile  Sözleşmede Kalan Arasında Devam Etmesi 210

2.1.2. Birincil Yükümlülükler Üzerindeki Sonuçları 211

2.1.2.1. Edim Yükümlülükleri Üzerindeki Sonuçları 211

2.1.2.2. Koruma Yükümlülükleri Üzerindeki Sonuçları 218

2.1.2.3. İfa Engelleri Sonucu Ortaya Çıkan İkincil Yükümlülükler Üzerindeki Sonuçları 218

a. Zamansal Olarak Sınırsız Sözleşme Devirleri Bakımından  Değerlendirme  219

b. Zamansal Olarak Sınırlı Sözleşme Devirleri Bakımından  Değerlendirme  220

2.1.2.4. Yenilik Doğuran Haklar Üzerindeki Sonuçları 221

2.1.2.5. İtirazlar ve Def’iler Üzerindeki Sonuçları 222

a. Genel Olarak  222

b. Özel Olarak Takas  224

2.1.2.6. Öncelik Hakları ve Bağlı Haklar Üzerindeki Sonuçları 227

2.1.2.7. Teminatlar Üzerindeki Sonuçları 228

a. Genel Olarak  228

b. Feri (Bağlı) Teminatlar Üzerindeki Sonuçları 229

c. Bağımsız (Soyut) Teminatlar Üzerindeki Sonuçları 235

2.1.2.8. Temel Sözleşmeye İlişkin Tahkim Anlaşması Üzerindeki  Sonuçları 237

2.2. Sözleşmeyi Devreden ile Sözleşmeyi Devralan Arasındaki İlişki Bağlamında Sonuçları 238

2.3. Sözleşmede Kalan ile Sözleşmeyi Devreden Arasındaki  İlişki Bağlamında Sonuçları 244

2.3.1. Genel Olarak  244

2.3.2. Sözleşmeyi Devredenin Devirden Sonra Sorumluluğunun Devam Etmesinin Kanun Kapsamında Öngörülmesi 245

2.3.2.1. İşyeri Kira Sözleşmelerinin Devrinden Sonra Devredenin Devralanla Birlikte Müteselsil Sorumluluğuna İlişkin Özel Düzenleme  245

2.3.2.2. Paket Tur Sözleşmelerinin Devrinden Sonra Devredenin  Devralanla Birlikte Sorumluluğuna İlişkin Özel Düzenleme  248

2.3.3. Sözleşmeyi Devredenin Devirden Sonra Sorumluluğunun Devam Etmesinin Taraf İradeleri Kapsamında  Öngörülmesi 250

SONUÇ   255

KAYNAKÇA   263