Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davası

ÖNSÖZ   V

İÇİNDEKİLER   VII

KISALTMALAR LİSTESİ  XVII

GİRİŞ  1

BİRİNCİ BÖLÜM

KONUNUN TARİHSEL GELİŞİMİ VE
GENEL OLARAK MÜLKİYET HAKKI

I.    Konunun Tarihsel Gelişimi 3

A.  İlkel Toplumlarda Mülkiyet ve Korunması 3

B.  Antik Hukuk Sistemlerinde İstihkak Kavramı 4

1.  Antik Mezopotamya’da  4

2.  Antik Mısır’da  5

3.  Antik Yunan’da  6

C.  Roma Hukukunda İstihkak Davası 6

1.  Eski Hukuk Dönemi (MÖ 753 – MÖ 2. Yüzyıl Ortaları) 7

2.  Klasik Hukuk Dönemi (MÖ 2. Yüzyıl Ortaları – MS 3. Yüzyıl) 8

3.  Klasik Sonrası (Postklasik) Hukuk Dönemi (MS 3. Yüzyıl –  MS 6. Yüzyıl) 10

D.  Osmanlı Hukukunda Mülkiyet Hakkı ve İstihkak Davası 11

1.  Mülkiyet Hakkı 11

2.  İstihkak Davası 13

E.  Karşılaştırmalı Hukukta İstihkak Davası 14

1.  Alman Hukukunda  15

2.  İsviçre Hukukunda  17

II.  Genel Olarak Mülkiyet Hakkı 18

A.  Mülkiyet Hakkı Kavramı 18

1.  Genel Olarak  18

2.  Mülkiyet Kavramına İlişkin Anlayışlar 19

a.  Klasik (Liberal) Mülkiyet Anlayışı 19

b.  Kolektivist (Marksist-Sosyalist) Mülkiyet Anlayışı 20

c.  Modern-Karma (Sosyal) Mülkiyet Anlayışı 20

d.  Hukukumuzda Benimsenen Mülkiyet Anlayışı 21

3.  Mülkiyet Hakkının Tanımı ve Özellikleri 22

a.  Mülkiyet Hakkının Tanımı 22

b.  Mülkiyet Hakkının Özellikleri 23

(1)  Konusunun Maddi ve Maddi Olmayan Varlıklar Olması 23

(2)  Eşya Üzerinde Doğrudan Doğruya ve En Geniş Yetkilerle  Hâkimiyet Sağlaması 24

(3)  Herkese Karşı İleri Sürülebilmesi 24

(4)  En Kapsamlı Hukuki Korumaya Sahip Olması (Pusat Zenginliği) 25

(5)  Zamanaşımı Süresine veya Hak Düşürücü Süreye Tabi Olmaması (Sürekli Olması) 25

(6)  Devredilebilir ve Mirasçılara İntikal Edebilir Olması 26

B.  Mülkiyet Hakkının İçeriği 26

1.  Malikin Yetkileri 26

a.  Aktif Yetkiler 26

b.  Koruyucu Yetkiler 27

2.  Malikin Yükümlülükleri (Ödevleri) 28

C.  Mülkiyetin Konusu  29

1.  Eşya Kavramı 30

a.  Eşyanın Hukuki Tanımı 30

b.  Eşyanın Unsurları 31

(1)  Cismani Varlığa Sahip Olması 31

i.    Genel Olarak  31

ii.   Haklar Yönünden  32

iii.  Enerji ve Doğal Güçler Yönünden  32

(2)  Sınırlarının Belirli Olması 33

i.    Fiziksel Sınırların Belirginliği 33

ii.   Belirli Bir İhtiyacı Karşılıyor Olması 34

(3)  Hâkimiyete Elverişli Olması 34

i.    Fiili Hâkimiyete Elverişlilik  34

ii.   Hukuki Hâkimiyete Elverişlilik  35

(4)  Kişilik Dışı Olması 35

i.    İnsan Vücudunun Bütünü  36

ii.   İnsan Vücudundan Ayrılan Parçalar 36

iii.  İnsan Vücudunun Yapay Parçaları 37

iv. İnsan Cesedi 38

v.  İnsan Dışındaki Canlılar 38

c.  Eşya Çeşitleri 39

2.  Edinmeye Elverişli Doğal Güçler 40

3.  Tapu Kütüğünde Taşınmaz Olarak Kaydedilmiş Bağımsız ve Sürekli Haklar 41

İKİNCİ BÖLÜM

İSTİHKAK DAVASININ MADDİ HUKUK BOYUTU

I.    Genel Olarak  43

A.  Hukuki Dayanak ve Düzenlenme Biçimi 43

B.  Kavram, Tanım ve Amaç  44

1.  Kavramsal Çerçeve  44

2.  Tanım    45

3.  Amaç  46

C.  Hukuki Niteliği ve Özellikleri 47

1.  Hukuki Nitelik Yönünden  47

a.  Eda Davası 48

b.  Ayni Dava  49

2.  Zamanaşımı Süresi ve Hak Düşürücü Süre Yönünden  50

a.  Kural: Süreye Tabi Olmama  50

b.  İstisnaları 51

(1)  İskân Kanunu Uyarınca  52

(2)  Kadastro Kanunu Uyarınca  53

(3)  Mera Kanunu Uyarınca  53

(4)  Orman Kanunu Uyarınca  54

3.  İstihkak Talebinin Devredilmezliği 55

a.  Talebin Mülkiyet Hakkından Bağımsız Devredilememesi 55

b.  Talebin Devri Yoluyla Mülkiyetin Devredilememesi 57

II.  Davanın Konusu  58

A.  Teorik Çerçeve  59

1.  Taşınır Eşya  59

a.  Genel Olarak  59

b.  Açılabildiği Durumlar 60

(1)  Taşınır Davasının Açılabildiği Durumlar 60

(2)  Taşınır Davasının Açılamadığı Durumlar 61

i.    Malikin Eşyaya Hiç Zilyet Olmadığı Durumlar 61

ii.   Taşınır Davası İçin Hak Düşürücü Sürenin Geçtiği Durumlar 61

iii.  Malikin Zilyetliği Kendi İradesiyle Devrettiği Durumlar 62

iv. Kötü Niyetli Zilyedin Sonradan İyiniyetli Zilyede Dönüştüğü  Durumlar 64

2.  Taşınmaz Eşya  64

a.  Genel Olarak  64

(1)  Tapuya Kayıtlı Taşınmazlar 65

i.    Tapuda Malik Adına Tescil Bulunması 65

ii.   Tapuda Malik Adına Tescil Bulunmaması 66

(2)  Tapusuz Taşınmazlar 68

b.  Açılabildiği Durumlar 70

3.  Tartışmalı Varlıklar 70

a.  Vücut Parçalarının Durumu  70

b.  İnsan Cesedinin Durumu  71

c.  Hayvanların Durumu  72

d.  Misli Eşyaların Durumu  73

(1)  Ayırt Edilmiş Misli Eşyalar 73

(2)  Karışan veya Birleşen Misli Eşyalar 74

i.    Ayrılması Mümkün Olan Karışma veya Birleşmeler 74

ii.   Ayrılması Mümkün Olmayan ve Eşdeğerde Olan Karışma veya Birleşmeler 74

iii.  Ayrılması Mümkün Olmayan ve Biri Diğerinin Bütünleyici  Parçası Haline Gelen Karışma veya Birleşmeler 76

e.  Paranın Durumu  76

(1)  Nakit (Fiziki) Para  76

(2)  Kaydi Para (Banka Parası) 77

(3)  Kripto Para  78

f.  Dijital Veriler ve Elektronik Unsurlar 79

B.  Uygulamadaki Görünüm Biçimleri 80

1.  Aile Hukuku İlişkilerinden Kaynaklanan İstihkak Davaları 80

a.  Eşlerin Kişisel Eşyalarının İadesi 80

b.  Aile Konutunun Tahliyesi 83

2.  Haksız Fiil İlişkilerinden Kaynaklanan İstihkak Davaları 84

3.  Sözleşme İlişkilerinden Kaynaklanan İstihkak Davaları 85

a.  Sözleşmenin Geçersizliği Durumunda Zilyetliği Karşı Tarafa  Devredilen Eşyaların İadesi 85

b.  Sözleşmenin Sona Ermesi Durumunda Zilyetliği Devredilen  Eşyaların İadesi 86

(1)  Mülkiyeti Devir Borcu Doğuran Sözleşmeler Bakımından  86

(2)  Mülkiyeti Devir Borcu Doğurmayan Sözleşmeler Bakımından  88

c.  Bağışlayana Dönme Koşullu Bağışlamada Bağışlanan Eşyanın  İadesi 88

4.  Miras Hukuku İlişkilerinden Kaynaklanan İstihkak Davaları 90

a.  Gaibin Ortaya Çıkması Halinde Mallarının İadesi 90

b.  Haksız Zilyedin Elindeki Tereke Mallarının İadesi 91

III. İstihkak Davasının Şartları 91

A.  Davacının Mülkiyet Hakkına Sahip Olması 91

B.  Davalının Haksız Zilyet Olması 94

1.  Davalının Eşya Zilyedi Olması 94

2.  Zilyetliğin Haksız Olması 95

a.  Mutlak veya Nisbi Bir Hakkın Varlığı 96

(1)  Genel Olarak  96

(2)  Nisbi Hakka Dayanan Zilyetliğin Hukuki Niteliği 97

b.  Alıkoyma Hakkının Varlığı 99

c.  Ödemezlik Definin Varlığı 101

d.  Sipariş Edilmeyen Eşyanın Gönderilmesi 103

(1)  Uygulama Alanı Bakımından  104

(2)  Hukuki Sonuçlar Bakımından  105

i.    Sözleşmenin Kuruluşu Yönünden  105

ii.   Gönderenin Talep Hakkı Yönünden  106

(3)  Kanaatimiz  106

e.  Hukuka ve Ahlaka Aykırı Amaçla Eşya Verilmesi 107

(1)  TBK m. 27 ile TBK m. 81 Arasındaki İlişki 107

(2)  TBK m. 81’in Ayni Taleplere (İstihkak Davasına)  Uygulanabilirliği 108

(3)  Kanaatimiz  108

IV. İstihkak Davasında Verilen Hükmün Sonuçları 109

A.  Asli Sonuçları 110

1.  Mülkiyet Hakkının Tespiti 110

a.  Genel Olarak  110

b.  Tapu Sicilinin Düzeltilmesi Davasında  112

c.  Hukuki Yararın Bulunduğu Durumlarda  113

2.  Dolaysız Eşya Zilyetliğinin Sağlanması (Eşyanın İadesi) 114

a.  Genel Olarak  114

b.  İade Talebinin Hukuki Niteliği 115

c.  İade Borcunun Kapsamı 116

d.  İade Borcuna İlişkin Özel Durumlar 116

(1)  İade Borcunun İfa Yeri 116

(2)  İade Borcunda Ödemezlik Def’i 117

(3)  İade Borcunda Alacaklının Temerrüdü  117

(4)  İade Borcunun İfası İçin Yapılması Gereken Masraflar 118

(5)  İade Borcunun Sona Ermesi 118

i.    İfa    118

ii.   Alacaklı İle Borçlu Sıfatının Birleşmesi 119

iii.  İfa İmkansızlığı 119

(6)  İade Borcunda Haksız Zilyedin Tazminatla Sorumlu Olduğu  Durumlar 120

B.  Davayla Bağlantılı Yan Sonuçlar 120

1.  Eşyanın Uğradığı Zararlardan Sorumluluk  121

a.  İyiniyetli Haksız Zilyet Yönünden  121

b.  Kötü Niyetli Haksız Zilyet Yönünden  123

2.  Eşyanın Kullanılmasından ve Yararlanılmasından Sorumluluk  124

a.  İyiniyetli Haksız Zilyet Yönünden  124

b.  Kötü Niyetli Haksız Zilyet Yönünden  124

3.  Eşyanın Ürünlerinden Sorumluluk  125

a.  İyiniyetli Haksız Zilyet Yönünden  125

b.  Kötü Niyetli Haksız Zilyet Yönünden  125

4.  Eşyaya Yapılan Giderleri Talep Hakkı 126

a.  İyiniyetli Haksız Zilyet Yönünden  126

b.  Kötü Niyetli Haksız Zilyet Yönünden  128

5.  Zamanaşımı 128

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

İSTİHKAK DAVASININ USUL HUKUKU BOYUTU

I.    Görevli ve Yetkili Mahkeme  131

A.  Görevli Mahkeme  131

1.  Genel Kural: Asliye Hukuk Mahkemesi 131

2.  Aile Mahkemesi 131

3.  Kadastro Mahkemesi 132

4.  Görevli Olup Olmadığı Tartışmalı Olan Mahkemeler 133

a.  Genel Olarak  133

b.  Tüketici Mahkemesi 134

c.  Asliye Ticaret Mahkemesi 135

B.  Yetkili Mahkeme  137

1.  Genel Kural: Davalının Yerleşim Yeri Mahkemesi 137

2.  Kesin Yetki: Taşınmazın Bulunduğu Yer Mahkemesi 137

3.  Haksız Fiilden Doğan Davalarda Seçimlik Yetki 138

II.  Davanın Tarafları 139

A.  Davacı 139

1.  Malik  139

2.  Sınırlı Ayni Hak Sahibi 141

3.  Eşyanın Mülkiyetinin Devri Halinde  142

B.  Davalı Yönünden  143

1.  Haksız Eşya Zilyedi 143

2.  Toplu Zilyetlik Durumunda  143

3.  Eşyanın Zilyetliğinin Devri Halinde  144

III. Davanın Türü Bakımından  144

A.  Eda Davası Niteliğinde Olması 144

B.  Terditli Dava Olarak Açılması 145

IV. İspat Yükü  146

A.  Davacı Yönünden  146

1.  Mülkiyet Hakkının İspatı 146

a.  Taşınmazlarda  147

(1)  Tapuya Kayıtlı Taşınmazlar Bakımından  147

(2)  Tapuya Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar Bakımından  147

b.  Taşınırlarda  148

(1)  Resmi Sicile Kayıtlı Taşınırlar Bakımından  148

(2)  Resmi Sicile Kayıtlı Olmayan Taşınırlar Bakımından  149

2.  Davalının Eşyaya Zilyet Olduğunun İspatı 150

B.  Davalı Yönünden  151

V.  Dava Sonunda Verilecek Hüküm    151

A.  Hüküm Fıkrası 151

B.  Mülkiyetin Tespiti Bakımından Kesin Hüküm Etkisi 152

1.  Genel Olarak  152

2.  Doktrindeki Görüşler 154

3.  Yargıtay Kararları 154

4.  Kanaatimiz  156

C.  Hükmün İcrası 157

D.  Kanun Yoluna Başvurmanın İcraya Etkisi 158

VI. Davaya Son Veren Taraf İşlemleri 159

A.  Davadan Feragat 159

B.  Davayı Kabul 160

C.  Sulh  160

VII. Yargılama Giderleri 161

A.  Dava Harçları 162

1.  Genel Olarak  162

a.  Başvurma Harcı 162

b.  Karar ve İlam Harcı 162

2.  Dava Harçlarının Ödenmemesinin Sonuçları 163

B.  Kanun Gereği Hükmedilen Vekâlet Ücreti 163

VIII. Arabuluculuk ve Tahkim    164

A.  Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk  164

1.  Genel Olarak  164

2.  Arabuluculuğa Elverişlilik  165

3.  Arabulucuya Başvurma Dava Şartına Tabi Olup Olmadığı 165

B.  Tahkim    166

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

MÜLKİYET HAKKINA DAYANAN
İSTİHKAK DAVASININ
DİĞER HUKUKİ KURUMLARLA İLİŞKİSİ

I.    Kanunlarda Düzenlenen Diğer İstihkak Davalarıyla Karşılaştırılması 169

A.  Miras Sebebiyle İstihkak Davası 169

1.  Tanım ve Özellikleri 169

2.  Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma  172

B.  Hacizde İstihkak Davası 174

1.  Tanım ve Özellikler 175

2.  Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma  177

C.  İflasta İstihkak Davası 178

1.  Tanım ve Özellikler 178

2.  Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma  180

II.  Zilyetlik ve Mülkiyet Koruması Sağlayan Hukuki  Kurumlarla İlişkisi 180

A.  Zilyetliğin İadesi Davası 180

1.  Tanım ve Özellikler 180

2.  Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma  183

B.  Zilyetliğin İdari Yoldan Korunması 184

1.  Tanım ve Özellikler 184

2.  Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma  186

C.  Taşınır Davası 186

1.  Tanım ve Özellikler 186

2.  Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma  188

D.  Tapu Sicilinin Düzeltilmesi Davası 190

1.  Tanım ve Özellikler 190

2.  Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma  192

E.  El Atmanın Önlenmesi Davası 193

1.  Tanım ve Özellikler 193

2.  Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma  194

F.   Sebepsiz Zenginleşme Davası 197

1.  Tanım ve Özellikler 197

2.  Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma  197

SONUÇ   199

KAYNAKÇA   209

ÖZGEÇMİŞ  229