Medeni Usul Hukuku

ÖNSÖZ    IX

İÇİNDEKİLER           XI

KISALTMALAR        XXI

GENEL KAYNAKÇA  XXV

ÖZET       XXVII

ABSTRACT              XXVII

§ 1- GİRİŞ               1

I.      Medenî Usul Hukukunun Konusu  1

II.     Medenî Usul Hukukunun Amacı   3

III.    Medenî Usul Hukukunun Tarihî Gelişimi ve Bugünkü Medenî Usul Kanunumuz        6

IV.    Medenî Usul Hukukunun Pozitif Kaynakları  11

V.     Yargılama Hukuku Güvenceleri ve Medenî Usul Hukuku Bakımından Önemi            12

VI.    Usul Hükümlerinin Zaman İtibariyle Uygulama Alanı  14

VII.   Medenî Usul Hükümlerinin Yorumu             18

VIII.  Usul Hukuku İşlemleri    20

IX.    Medenî Usul Hukukunda İlmî ve Kazaî İçtihatlar          23

§ 2- MAHKEME TEŞKİLATI VE YARGI GÖREVLİLERİ             27

I.      Yargı Erki ve Adlî Yargı Mahkemeleri            27

II.     Hâkimlik Mesleği           29

III.    Hâkimlerin Bağımsızlığı 31

IV.    Hâkimlerin Tarafsızlığı   33

V.     Hâkimin Yasaklılığı ve Reddi          35

VI.    Hâkimin Hukukî Sorumluluğu        37

VII.   İstinabe          39

VIII.  Avukatlık         40

§ 3- DAVANIN AÇILACAĞI MAHKEME (GÖREV VE YETKİ)  45

I.      Davanın Hangi Mahkemede Açılacağı          45

A.  Mahkemelerin Görev ve Yetkisi, Hak Arama Hürriyeti ve Tabii Hâkim İlkesi         45

B.  Mahkemelerin Görevi               48

1. Görevle İlgili Temel Kurallar              48

2. Özel Görevli Mahkemeler  50

a) Sulh Hukuk Mahkemesi              50

b) Asliye Ticaret Mahkemesi           50

c) Tüketici Mahkemeleri  53

d) Diğer Özel Görevli Mahkemeler  55

C.  Mahkemelerin Yetkisi               56

1.  Genel Yetki Kuralı              57

2.  Sözleşmeye Dayanan Davalarda Yetki             60

3.  Haksız Fiil Davalarında Yetki             61

4.  Mirastan Doğan Davalarda Yetki      61

5.  Taşınmaz Davalarında Yetki              62

6.  Karşı Davada Yetki             62

7.  Şubeler ve Tüzel Kişilerle İlgili Davalarda Yetki 63

8.  Sigorta Sözleşmelerinden Doğan Davalarda Yetki           63

9.  Yetki Sözleşmesi 64

D.  Görevsizlik ve Yetkisizlik Hakkındaki Usulî Savunmaların İleri Sürülmesi               72

E.  Görevsizlik ve Yetkisizlik Kararı Üzerine Yapılacak İşlemler ve Yargı Yerinin Belirlenmesi    72

§ 4- YARGILAMA HUKUKU GÜVENCELERİ VE YARGILAMAYA HÂKİM OLAN İLKELER       75

I.      Yargılama Hukuku Güvenceleri     75

A.  Adil Yargılanma Hakkı               75

B.  Hukukî Dinlenilme Hakkı           78

II.     Yargılamaya Hâkim Olan İlkeler    80

A.  Aleniyet İlkesi            81

B.  Doğrudanlık İlkesi      83

C.  Usul Ekonomisi İlkesi 87

D.  Tasarruf İlkesi            88

E.  Taraflarca Getirilme İlkesi        90

F.  Hâkimin Davayı Aydınlatma Ödevi           93

G. Tarafların Dürüst Davranma ve Doğruyu Söyleme Ödevi        99

H. Yargılamayı Hâkimin Sevk ve İdare Etmesi              101

III.    Yargılama Hukuku Güvencelerinin ve Yargılamaya Hâkim Olan İlkelerin İhlali           101

§ 5- DAVADA TARAFLAR       103

I.      Taraf Kavramı 103

II.     İki Taraf Sistemi             104

III.    Taraf Ehliyeti, Dava Ehliyeti ve Dava Takip Yetkisi       105

A.  Taraf Ehliyeti             105

B.  Dava Ehliyeti              111

C.  Dava Takip Yetkisi     113

IV.    Davaya Vekâlet              116

V.     Taraflara İlişkin Dava Şartlarının İncelenmesi              119

VI.    Davada Tarafın Yanlış Gösterilmesi              120

§ 6- DAVA ARKADAŞLIĞI VE DAVAYA MÜDAHALE             123

I.      Dava Arkadaşlığı            123

A.  İhtiyarî Dava Arkadaşlığı           123

B.  Mecburî Dava Arkadaşlığı         126

II.     Fer’î Müdahale ve Davanın İhbarı 131

A.  Fer’î Müdahale          131

B.  Davanın İhbarı           135

III.    Aslî Müdahale 137

IV.    Cumhuriyet Savcısının Davada Yer Alması   140

§ 7- TEBLİGAT, SÜRELER, ESKİ HÂLE  GETİRME VE ADLÎ TATİL           141

I.      Tebligat          141

A.  Genel Olarak              141

B.  Tebligat Usulleri        142

C.  Milletlerarası Tebligat              145

II.     Süreler ve Eski Hâle Getirme         148

A.  Süreler       148

B.  Eski Hâle Getirme      150

III.    Adlî Tatil         152

§ 8- DAVA TÜRLERİ                155

I.      Giriş 155

II.     Hukukî Himayenin Niteliğine Göre Dava Türleri           156

A.  Eda Davası 156

B.  Tespit Davası             157

C.  İnşaî Dava  158

III.    HMK’da Yer Verilen Diğer Dava Türleri         161

A.  Kısmî Dava 161

B.  Belirsiz Alacak Davası 163

C.  Davaların Yığılması (Objektif Dava Birleşmesi)       170

D.  Terditli Dava              172

E.  Seçimlik Dava            172

F.  Topluluk Davası         173

§ 9- DAVA ŞARTLARI VE İLK İTİRAZLAR 177

I.      Dava Şartları  177

A.  Mahkemeye İlişkin Dava Şartları              178

1.  Türk Mahkemelerinin Yargı Yetkisinin (Yargı Hakkının) Bulunması 178

2.  Yargı Yolunun Caiz Olması 178

B.  Taraflara İlişkin Dava Şartları    183

C.  Dava Konusuna İlişkin Dava Şartları         183

1.  Hukukî Menfaat 183

a)   Eda Davalarında Hukukî Menfaat             185

b)   Tespit Davalarında Hukukî Menfaat         186

c)   İnşaî Davalarda Hukukî Menfaat              187

2.  Derdestlik          188

3.  Kesin Hüküm Bulunmaması             190

4.  Gider Avansı      190

5.  Teminat             192

6.  Diğer Dava Şartları            193

II.     Dava Şartlarının İncelenmesi         194

III.    İlk İtirazlar      195

A.  İlk İtirazların İleri Sürülmesi      196

B.  İlk İtirazların İncelenmesi          196

§ 10- DAVA KONUSU, DAVANIN AÇILMASI VE KARŞI DAVA              197

I.      Dava Kavramı ve Davanın Konusu 197

II.     Davanın Açılması ve Dilekçeler Aşaması      202

A.  Dava Dilekçesi           203

1.  Dava Dilekçesinin Zorunlu Unsurları 203

2.  Dava Dilekçesinin Zorunlu Olmayan Unsurları 206

B.  Dava Açılması ve Sonuçları       210

C.  Cevap Dilekçesi         213

D.  Savunma Araçları      215

E.  İkinci Dilekçeler Aşaması          220

III.    Karşı Dava       221

§ 11- İDDİA VE SAVUNMANIN  DEĞİŞTİRİLMESİ VE GENİŞLETİLMESİ  YASAĞI VE ISLAH 225

I.      İddia ve Savunmanın Değiştirilmesi ve Genişletilmesi Yasağı         225

II.     Islah 231

§ 12- DAVANIN GERİ ALINMASI, DAVA KONUSUNUN DEVRİ, İRADÎ TARAF DEĞİŞİKLİĞİ 237

I.      Davanın Geri Alınması   237

II.     Dava Konusunun Devri   238

III.    İradî Taraf Değişikliği     239

§ 13- ÖN İNCELEME               243

§ 14- TAHKİKAT     249

I.      İsticvap           251

II.     Tarafların Dinlenmesi    253

III.    Tutanaklar      254

IV.    Dosyanın İşlemden Kaldırılması    255

V.     Ön Sorun        257

VI.    Bekletici Sorun               258

VII.   Davaların Birleştirilmesi ve Ayrılması           260

§ 15- İSPAT VE DELİLLER        265

I.      İspat Hukukuna İlişkin Bazı Temel Kavram ve Müesseseler          265

A.  İspat Kavramı             265

B.  İkrar           266

C.  İspat Yükü  271

1.  İspat Yüküne İlişkin Temel Kavramlar              271

2.  İspat Yükü Bakımından Özellik Arz Eden Durumlar         273

D. İspat Ölçüsü               275

E. İspat Gücü   277

F.  Somutlaştırma Yükü  278

G. Karineler    279

II.     Deliller            282

A.  Delil Sistemleri          282

B.  Hukuka Aykırı Deliller               284

C.  Delil Sözleşmeleri      287

D.  Delillerin İleri Sürülmesi           288

E.  Delil Türleri 294

1.  Kesin Deliller     295

a)   Senet          295

aa. Senet ve Belge Kavramları 295

bb. İspat Şartı-Geçerlilik Şartı Ayrımı       297

cc. Senetlerin İspat Gücü          298

dd. Senetlerin Üçüncü Kişilere Karşı İspat Gücü      301

ee.  Senet ve Belgelerin Mahkemeye İbrazı             302

ff.   Ticarî Defterlerle İspat       304

b)   Yemin         307

c)   Kesin Hüküm             310

2.  Takdirî Deliller   310

a)   Tanık Beyanı              311

aa.  Tanıklıktan Çekinme           313

i.    Kişisel Nedenlerle Tanıklıktan Çekinme       313

ii.   Sır Nedeniyle Tanıklıktan Çekinme              314

iii.  Menfaat İhlali Tehlikesi Nedeniyle Tanıklıktan Çekinme            315

bb.  Tanık Beyanının Değerlendirilmesi    316

b)   Bilirkişi       317

aa.  Genel Olarak       317

bb.  Bilirkişilik Kanunu ile Yapılan Düzenlemeler     317

cc.  Bilirkişi Raporu    320

dd.  Bilirkişi Raporunun Değerlendirilmesi               324

ee.  Bilirkişinin Hukukî Sorumluluğu         325

c)   Keşif           326

d)   Kanunda Düzenlenmemiş Deliller            327

III.    Senetle İspat Zorunluluğu              328

A.  Temel Kural               328

B.  Senetle İspat Zorunluluğunun İstisnaları 331

1.  Ticarî Defterlerle İspat Usulünün Senetle İspat Zorunluluğu ile İlişkisi          331

2.  Manevî İmkânsızlık Hâlleri 332

3.  Maddî İmkânsızlık Hâlleri 332

4.  Delil Başlangıcı  334

C.  Senede Karşı Senetle İspat Zorunluluğu   335

§ 16- SÖZLÜ YARGILAMA VE HÜKÜM  339

I.      Sözlü Yargılama             339

II.     Karar ve Hüküm             340

III.    Hükmün Tashihi, Tavzihi ve Tamamlanması 344

IV.    Hükmün Etkileri ve Kesin Hüküm  345

A.  Genel Olarak              346

B.  Şeklî Anlamda Kesin Hüküm     346

C.  Maddî Anlamda Kesin Hüküm  347

1.  Maddî Anlamda Kesin Hükmün Unsurları        347

2.  Kesin Hükmün Etkileri       348

a.   Kesin Hükmün Olumsuz (Dava Şartı) Etkisi              348

b.   Kesin Hükmün Olumlu (Kesin Delil) Etkisi 349

c.    Yenilik Doğuran (İnşaî) Etki       351

d.   Kesin Hükmün Unsur Etkisi       351

3.  İlamların Belge Olarak Delil Teşkil Etmesi        353

4.  Kesin Hükmün Kişi Bakımından Sınırları          354

5.  Ceza Mahkemesi Kararının Hukuk Mahkemesini Bağlaması          355

§ 17- HÜKÜM VE USULÎ RET DIŞINDAKİ NİHAÎ KARARLAR 359

I.      Giriş 359

II. Davaya Son Veren Taraf İşlemleri     360

A.  Davadan Feragat ve Davayı Kabul            362

B.  Sulh            364

III.    Davanın Açılmamış Sayılması       367

IV.    Davanın Konusuz Kalması             369

§ 18- YARGILAMA GİDERLERİ VE ADLÎ YARDIM  371

I.      Yargılama Giderleri        371

II.     Adlî Yardım     376

§ 19- BASİT YARGILAMA USULÜ          379

§ 20- GEÇİCİ HUKUKÎ KORUMA TEDBİRLERİ       383

I.      Genel Olarak  383

II.     İhtiyatî Tedbir 384

A.  İhtiyatî Tedbir Türleri 385

B.  İhtiyatî Tedbirde Yargılama Usulü            386

1.  İhtiyatî Tedbirde Görev ve Yetki       386

2.  Tedbir Talebi     387

3.  İhtiyatî Tedbirde Teminat 387

4.  İhtiyatî Tedbir Kararına İtiraz ve Kanun Yolu   388

5.  İhtiyatî Tedbir Kararının Uygulanması ve Tedbiri Tamamlayan İşlemler        389

6.  İhtiyatî Tedbir Dolayısıyla Tazminat 390

III.    Delillerin Tespiti             390

§ 21- ÇEKİŞMESİZ YARGI       393

I.      Genel Olarak  393

II.     Çekişmesiz Yargı İşleri    396

III.    Çekişmesiz Yargı İşlerinin Sınıflandırılması   396

IV.    Çekişmesiz Yargı Organları            398

V.     Çekişmesiz Yargıda Görev ve Yetki                398

VI.    Bir İşin Yargılama Sırasında Çekişmesiz Olmaktan Çıkıp Çekişmeli Yargı Alanına Girmesi         399

VII.   Çekişmesiz Yargıda İlgililer            401

VIII.  Çekişmesiz Yargıda Üçüncü Kişilerin Yargılamaya Katılması       401

IX.    Çekişmesiz Yargıda Yargılama Usulü            402

A.  Çekişmesiz Yargıda Yargılamanın Başlaması           403

B.  Çekişmesiz Yargıda Yargılama Konusunun Belirlenmesi         403

C.  Çekişmesiz Yargıda Re’sen Araştırma İlkesinin Uygulanması  404

D.  Çekişmesiz Yargıda Yargılamanın Sona Ermesi        404

1.  Talebin Geri Alınması, Feragat, Kabul ve Sulh 404

2.  Nihaî Karar         404

E.  Çekişmesiz Yargıda Kanun Yolları             405

1.  Çekişmesiz Yargı Kararlarına Karşı İstinaf        405

2.  Çekişmesiz Yargı Kararlarına Karşı İtiraz          407

a.   Adın Değiştirilmesine İtiraz      407

b.   Vesayet ile İlgili Çekişmesiz Yargı İşlerinde İtiraz     408

aa.  Vasi Tayinine İtiraz             408

bb.  Vasinin Azline İlişkin Sulh Hukuk Mahkemesi Kararına İtiraz           408

cc.  Sulh Hukuk Mahkemesinin Vesayet Makamı Olarak Verdiği Kararlara İtiraz  408

§ 22- KANUN YOLLARI           411

I.      Genel Bilgiler 411

II.     HMK’nın Kanun Yollarına İlişkin Hükümleri  414

A.  Kanun Yolları Hükümlerinin Zaman İtibarıyla Uygulanması    414

B.  HMK’ya Göre Kanun Yolları      419

1.  İstinaf 420

a.   İstinaf Başvurusu       420

aa.  Yetkili İstinaf Mahkemesi   420

bb.  İstinaf Edilebilecek Kararlar               421

cc.  İstinaf Gerekçesi ve Talep Sonucu     425

dd.  İstinafa Hangi Tarihte Başvurulmuş Sayılacağı 425

ee.  İstinaf Süresi       426

ff.   İstinaf Dilekçesine Cevap ve Katılma Yoluyla İstinaf         428

gg.  İstinaftan Feragat               428

hh. İstinafın İcraya Etkisi           429

b.   İstinaf İncelemesi      432

aa.  İstinafta Ön İnceleme         432

bb.  İstinafta Esastan İnceleme 435

c.    İstinafta Karar            438

aa.  Bölge Adliye Mahkemesinin Duruşma Yapmadan ve Kesin Olarak Karar Vereceği Hâller             442

i.    Davaya Bakması Yasak Olan Hâkimin Karar Vermiş Olması ve İleri Sürülen Haklı Ret Talebine Rağmen Reddedilen Hâkimin Davaya Bakmış Olması  443

ii.   Mahkemenin Görevli ve Yetkili Olmasına Rağmen Görevsizlik veya Yetkisizlik Kararı Vermiş Olması veya Mahkemenin Görevli ya da Yetkili Olmamasına Rağmen Davaya Bakmış Bulunması              444

iii.  Diğer Dava Şartlarına Aykırılık Bulunması   445

iv.   Mahkemece Usule Aykırı Olarak Davanın veya Karşı Davanın Açılmamış Sayılmasına Karar Verilmiş Olması        446

v.    Mahkemece Usule Aykırı Olarak Davaların Birleştirilmesine veya Ayrılmasına Karar Verilmiş Olması    446

vi.   Mahkemece Uyuşmazlığın Çözümünde Etkili Olabilecek Ölçüde Önemli Delillerin Toplanmamış veya Değerlendirilmemiş Olması ya da Talebin Önemli Bir Kısmı Hakkında Karar Verilmemiş Olması            449

bb.  Bölge Adliye Mahkemesinin Duruşma Yapmadan Esasa İlişkin Karar Vereceği Hâller    452

d.   İstinaf İncelemesinde Yapılamayacak İşlemler        453

2.  Temyiz               457

a.   Temyiz Başvurusu      457

aa.  Temyiz Edilebilecek Kararlar              457

bb.  Temyiz Sebepleri ve Talep Sonucu     460

cc.  Temyize Hangi Tarihte Başvurulmuş Sayılacağı 464

ee.  Temyiz Dilekçesine Cevap ve Katılma Yoluyla Temyiz      464

ff.   Temyiz Dilekçesinin Hangi Yargıtay Dairesine Gönderileceği (Yargıtay Daireleri Arasındaki İş Bölümü)        464

gg.  Temyizden Feragat            465

hh.  Temyizin İcraya Etkisi         465

b.   Temyiz İncelemesi     466

aa.  Temyizde Ön İnceleme       466

bb.  Temyizde Esastan İnceleme               466

c.    Temyizde Karar          467

d.   Bozma Kararı Üzerine Yapılacak İşlemler 470

3.  Kanun Yararına Temyiz     477

4.  Yargılamanın İadesi          478

§ 23- TAHKİM        485

I.      Giriş 485

II.     Tahkim Hükümlerinin Uygulama Alanı         486

III.    Tahkime Elverişlilik        488

IV.    Tahkim Sözleşmesi        489

V.     Tahkimde Görevli ve Yetkili Mahkeme         491

VI.    Tahkim İtirazı 492

VII.   Tahkimde Geçici Hukukî Koruma   492

VIII.  Hakemlerin Seçimi         494

IX.    Hakemlerin Kendi Yetkileri Hakkında Karar Vermeleri 495

X.     Tahkim Yargılamasında Usul         496

XI.    Hakemlerin Hakkaniyet ve Nasafet Kurallarına Göre Karar Vermeleri        497

XII.   Hakem Yargılamasında Tebligat   498

XIII.  Hakem Kararlarının İptali              499

XIV.  Hakem Kararlarının İcra Kabiliyeti 501

XV.   Hakem Kararlarına Karşı Yargılamanın İadesi              502

§ 24- ARABULUCULUK           505

I.      Genel Olarak  505

II.     Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nda Arabuluculuk            508

A.  Arabuluculuk ve Arabulucular   508

B.  Arabuluculuğa Elverişlilik          510

C.  Arabuluculuğa İlişkin Temel Kurallar        512

D.  Arabuluculuk Faaliyeti              513

III.    Dava Şartı Olarak Arabuluculuk     516

A.  Dava Şartı Olarak Arabuluculuk Hakkındaki Genel Hükümler 516

B.  İş Davalarında Arabuluculuk      520

C.  Ticarî Davalarda Arabuluculuk  523

D.  Tüketici Davalarında Arabuluculuk           524

IV.    Arabuluculuk Sonucunda Yapılan Milletlerarası Sulh Anlaşmaları Hakkında Birleşmiş Milletler Konvansiyonu       526

KAVRAMLARA GÖRE ARAMA CETVELİ 527

KANUN MADDELERİNE GÖRE  ARAMA CETVELİ   539