BANKACILIK HUKUKUNDA SORUNLU AKTİFLER VE BUNLARIN TASFİYESİ_{(5411 Sayılı Bankacılık Kanunu md. 143 Özelinde)}

ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR   IX

İÇİNDEKİLER   XV

KISALTMALAR   XXIII

ÖZET   XXVII

ABSTRACT   XXVII

GİRİŞ  1

BİRİNCİ BÖLÜM

AKTİF KAVRAMI, AKTİFLERİN SORUNLU HÂLE GELMESİ VE BUNA BAĞLANAN HUKUKİ SONUÇLAR

I-) KONUYA GİRİŞ  7

II-) TERMİNOLOJİ SORUNU: VARLIK, AKTİF, MAL VARLIĞI VE MÜLKİYET KAVRAMLARI 15

III-) BANKACILIK HUKUKUNDA AKTİF KAVRAMI 19

A-) Genel Bakış  19

B-) Kaynak Kuruluş Aktifleri 25

1-) TMSF’nin Sahip Olduğu Aktif Mal Varlığı Unsurları 26

2-) Banka ve Finansal Kuruluşların Sahip Oldukları Aktif Mal Varlığı Unsurları 31

a-) Alacak Hakları 31

aa-) Genel olarak  31

bb-) Bankacılık Faaliyetlerinden Kaynaklanan Alacak Hakları 34

aaa-) Bankacılık Kanunu md. 4’te Sayılan İşlemlerden Kaynaklı  Alacaklar 35

bbb-) Kurul Tarafından Bankacılık İşlemi Olarak Kabul Edilen  Diğer Faaliyet Alanlarından Kaynaklanan Alacaklar 38

cc-) Banka Kredisi Sayılan İşlemlerden Kaynaklanan Alacak Hakları 39

aaa-) Genel olarak  39

bbb-) Kredi Kavramı 40

ccc-) Banka Kredisi ve Banka Kredi İşlemlerinden Kaynaklanan Alacaklar 43

b-) Bankacılık İşlemi Kabul Edilmeyen Diğer Borç İlişkilerinden Kaynaklanan (Adi) Alacak Hakları 53

c-) Diğer Aktif Mal Varlığı Unsurları 54

aa-) Genel Bakış  54

bb-) Bankacılık İşlemlerinden Kaynaklanan Alacaktan Dolayı  Edinilen Aktifler 55

aaa-) Borçlu ile Yapılan Anlaşma Uyarınca Edinilen Aktifler 57

bbb-) Cebri İcra Yolu ile Edinilen Aktifler 59

ccc-) Borçlu Temerrüdüne Bağlı Olarak Mülkiyeti ya da Hak  Sahipliği Kanunen Bankaya Geçen Aktifler 60

cc-) Diğer Sebeplerle Edinilen Aktifler 65

IV-) AKTİFLERİN SORUNLU HÂLE GELMESİ 66

A-) Genel Bakış  66

B-) Aktiflerin Para ile Ölçülebilir Değerinin Azalması 74

1-) Bankacılık Faaliyetlerinden Kaynaklanan Alacaklarda  Tahsilat Sorunu Yaşanması Nedeni ile Değer Azalması:  Alacağın (Kredinin) Sorunlu Hâle Gelmesi 75

a-) Genel Olarak  75

b-) Terminoloji: Sorunlu Kredi, Sorunlu Alacak, Donuk Alacak, Yeniden Yapılandırılmış Alacak ve Canlı Alacak Kavramları 81

c-) Karşılaştırmalı Hukukta Sorunlu Alacaklar: 2021/2167 sayılı AB Sorunlu Kredi Direktifi ve Sorunlu Kredi Alacakları (Non-Performing Loans -NPLs) ile İkincil Kredi Piyasası (Secondary Credit Market) Kavramları 83

d-) Sorunlu Alacak Türleri 89

aa-) Donuk Alacaklar 89

bb-) Yeniden Yapılandırılan Kredi Alacakları 90

e-) Sorunlu Alacak ve Borçlu Temerrüdü  92

2-) Banka Aktif Mal Varlığı Unsurlarının Diğer Sebeplerle  Değerinin Azalması 94

C-) Aktiflerin Bir Mal Varlığı Unsuru Olarak “İstenmeyen  Aktif” Hâline Gelmesi 95

1-) Genel Olarak  95

2-) Bankacılık Faaliyetlerinden Kaynaklanan Alacaklardan Dolayı Edinilen Aktiflerin Mal Varlığında İstenmemesi 97

3-) Diğer Sebeplerle Edinilen Aktiflerin İstenmeyen Hâle Gelmesi 98

a-) Eşik Değerlerin Aşılması 99

b-) Bankanın Likit Yapısını Destekleyici Önlemler Nedeni ile  Aktiflerin İstenmeyen Hâle Gelmesi 101

c-) Bankacılık Sınırlama ve Yasaklarına Aykırı Aktiflerin  İstenmemesi 103

aa-) Genel Olarak  103

bb-) Kredi Sınırlamalarına Aykırılık  104

cc-) Kredi Yasakları: Banka ile İlgili Kişilere Kredi Verilememesi 111

V-) SORUNLU AKTİFLERE BAĞLANAN SONUÇLAR   114

A-) Konuya Giriş  114

B-) Karşılık Ayırma Zorunluluğunun Doğması 114

1-) Genel Olarak Karşılık Kavramı 114

2-) Kredi ve Diğer Alacaklar İçin Ayrılan Karşılıklar 116

a-) Genel Olarak Kredi Karşılığı 116

b-) Kredi Karşılıklarının Serbest Kalması 118

c-) Karşılık Ayırmanın Banka Açısından Sonuçları 119

d-) Karşılık Tesis Etme Yükümlülüğüne Aykırı Davranılmasının Yaptırımı 120

C-) Sorunlu Aktiflerin Banka Mal Varlığından Tasfiyesi  Gerekliliğinin Doğması 121

İKİNCİ BÖLÜM

SORUNLU AKTİFLERİN TASFİYESİ

I-) KONUYA GİRİŞ  123

II-) SORUNLU KREDİ ALACAKLARININ BANKACILIK KANUNU MD. 143 UYARINCA DEVİR YOLU İLE TASFİYESİ: MAL VARLIĞINDAN ÇIKARMA YOLU İLE TASFİYE   129

A-) Genel Olarak  129

B-) Sözleşmenin Tarafları 131

1-) Devreden: Kaynak Kuruluşlar 131

a-) TMSF  133

b-) Banka  135

aa-) Mevduat Bankası 140

bb-) Katılım Bankası 140

cc-) Kalkınma ve Yatırım Bankası 142

c-) Finansal Kuruluşlar 142

aa-) 6361 sayılı Kanun Uyarınca Finansal Kurumlar Birliğine Üye Olma Zorunluluğu Olan Finansal Kuruluşlar 145

aaa-) Finansal Kiralama Şirketleri 147

bbb-) Faktoring Şirketleri 149

ccc-) Finansman Şirketleri 151

ddd-) Tasarruf Finansmanı Şirketleri 152

eee-) Özellikli Bir Durum: VYŞ, Bankacılık Kanunu md. 143’e Göre Yapılacak Devirde, Devreden Tarafta Yer Alabilir mi?  153

bb-) 6361 sayılı Kanun Uyarınca Finansal Kurumlar Birliğine Üye Olmaları Zorunlu Olmayan Finansal Kuruluşlar 154

aaa-) Sigortacılık Faaliyetlerinde Bulunan Şirketler 154

bbb-) Bireysel Emeklilik Faaliyetlerinde Bulunan Şirketler 155

ccc-) Sermaye Piyasası Faaliyetlerinde Bulunan Şirketler 155

ddd-) Finansal Holding Şirketleri 156

2-) Devralan: Varlık Yönetim Şirketi 157

a-) Genel Olarak  157

b-) Pay Sahipliği Yönüyle VYŞ Türleri 162

C-) Sorunlu Alacak Devir Usulleri 164

1-) Genel Olarak  164

2-) İhale Yoluyla Devir 166

3-) İhale Dışı Devir 170

D-) Sorunlu Alacak Devir Vaadi ve Devir Sözleşmelerinin  Hukuki Niteliği ve Sözleşmelere Uygulanacak Hükümlerin Tespiti 171

1-) Borçlandırıcı İşlem: Devir Vaadi Sözleşmesi ve Uygulanacak Hükümler 172

2-) Tasarruf İşlemi: Alacağın Devri Sözleşmesi ve Uygulanacak Hükümler 174

E-) Sözleşmenin Şekli 182

III-) SORUNLU KREDİ ALACAKLARININ BİLANÇODAN ÇIKARMA YÖNTEMİ İLE TASFİYESİ: KAYITTAN DÜŞME VE KAYITTAN SİLME YOLUYLA TASFİYE   183

A-) Genel Olarak  183

B-) Sorunlu Alacağın Mal Varlığından Çıkarma Amacı Bulunmadan Bilançodan Çıkartılması (Kayıttan Düşme, WrIte-Off) 185

C-) Sorunlu Alacağın Mal Varlığından Çıkarma Amacı ile  Bilançodan Çıkartılması (Kayıttan Silme, WAIVE- Off) 190

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

TASFİYENİN SONUÇLARI

I-) KONUYA GİRİŞ  195

II-) BANKACILIK KANUNU MADDE 143 UYARINCA YAPILAN DEVİR YOLU İLE TASFİYENİN SONUÇLARI 196

A-) Genel Olarak  196

B-) Devreden Açısından  197

1-) Banka ve Finansal Kuruluşlar Açısından Kredi Özel  Karşılıklarının Serbest Kalması 197

2-) Garanti Sorumluluğu  198

a-) Genel Olarak  198

b-) Alacağın Varlığı Yönünden Garanti Yükümlülüğü  199

c-) Borçlunun Ödeme Gücü Yönünden Garanti Yükümlülüğü  202

3-) Sorunlu Alacakla İlgili Bilgi ve Belgelerin VYŞ’ye Verilmesine İlişkin Yan Edim Yükümlülükleri 204

a-) Genel Olarak  204

b-) Kredi Sözleşmesi ve Sorunlu Kredi Alacağının İspatı ile İlgili  Diğer Belgelerin VYŞ’ye Verilmesi 206

c-) Sorunlu Kredi Alacağı ve Kredi Borçlusu ile İlgili Bilgilerin VYŞ’ye Sağlanması 208

C-) VYŞ Açısından  209

1-) Sorunlu Alacağın VYŞ’nin Mal Varlığı Değeri Hâline Gelmesi 209

2-) Öncelik (Rüçhan) ve Yan (Fer’i) Hakların VYŞ’ye Geçmesi 211

a-) Genel Olarak  211

b-) Öncelik (Rüçhan) Hakları 212

c-) Bağlı (Fer’i) Haklar ve Yetkiler 216

aa-) Teminatlar 216

bb-) İşlemiş Faizler 217

cc-) Yenilik Doğuran Haklar 217

dd-) Diğer Talep ve Yetkiler 218

3-) Bankacılık Kanunu md. 143’te ve VYŞ Yönetmeliği’nde  Düzenlenen İstisnai Hükümlerin Devir ile Uygulanması 218

a-) Genel Olarak  218

b-) TMSF’nin Yüzde Yirmi ve Daha Fazla Hissedar Olduğu VYŞ’lerin Kanun’un TMSF’nin Şahsına Tanıdığı Birtakım  Hak ve Yetkilere Sahip Olması 219

c-) Harç, Vergi ve Benzeri Mali Yükümlülüklere İlişkin İstisnai  Hükümlerin Uygulanması (Bankacılık Kanunu md. 143, f. 6) 221

d-) VYŞ’nin Ceza Yargılamaları Açısından Katılan Sıfatını  Kazanması (Bankacılık Kanunu md. 143, f. 7) 227

e-) VYŞ’lerin Veri Erişimi ve Kişisel Verilerin İşlenmesi 228

aa-) Genel Olarak  228

bb-) VYŞ’lerin Kişisel Verileri Devirden Önce İşlemesi 229

cc-) VYŞ’lerin Devirden Sonra Kişisel Verileri İşlemesi 234

dd-) VYŞ’lerin Bankalar Arası Risk Merkezi Veri Tabanına Erişimi 234

D-) Borçlu Açısından  235

1-) Genel Olarak  235

2-) Borcun İfasına İlişkin Hükümler (BK md. 186) 237

3-) Borçlunun Savunma İmkânları (BK md. 188) 241

4-) VYŞ Yönetmeliği’nde Yer Alan ve Tüketicinin Korunması Amacına Hizmet Eden Düzen Hükümlerinin Uygulanır Hâle Gelmesi 245

III-) BİLANÇODAN ÇIKARMA YOLUYLA YAPILAN TASFİYENİN SONUÇLARI 247

SONUÇ SONUÇ VE YASAL DÜZENLEME ÖNERİSİ 249

EKLER   253

Ek 1: VYŞ’lerin Vergi, Harç ve Benzeri Mali Yükümlülüklerden İstisna Tutulup Tutulmayacağına İlişkin Yargı Kararları Listesi 254

Ek 2: VYŞ’lerin Vergi, Harç ve Benzeri Mali Yükümlülüklerden İstisna Tutulup Tutulmadığına İlişkin Özelgeler 261

EK 3: AB Sorunlu Kredi Direktifi: Kredi Hizmet Sağlayıcıları ve Kredi Alıcıları Hakkında ve 2008/48/EC ve 2014/17/EU Sayılı Direktifleri’nin Tadiline İlişkin 24 Kasım 2021 Tarihli 2021/2167 SAYILI AVRUPA PARLAMENTOSU VE KONSEY (AB) DİREKTİFİ 262

KAYNAKÇA   325

AVRUPA BİRLİĞİ NORMLARI 337

KAVRAM DİZİNİ 339