Milletlerarası Tahkim Hukukunda Tahkime Elverişlilik

ÖNSÖZ  V

İÇİNDEKİLER   VII

KISALTMALAR CETVELİ XIII

ÖZET  XV

ABSTRACT  XVI

GİRİŞ  1

BİRİNCİ BÖLÜM

TAHKİME İLİŞKİN TEMEL KAVRAMLAR VE TAHKİME ELVERİŞLİLİĞİN TEMELLERİ

I.      GENEL ÇERÇEVE  7

A.   Tahkim Tanımı ve Türleri 7

1.  Milletlerarası Tahkim Kavramı 12

a. Tahkimin Milletlerarası Niteliğinin Tespitine İlişkin Kriterler 13

b. Milletlerarası Ticari Tahkim   16

B.   Milletlerarası Tahkimde Hakem Kararı Kavramı 21

C.   Hakem Kararı Türleri 23

1. Nihai Karar 24

2.  Kısmi Karar 25

3.  Ara Karar 26

4.  İlave Karar 28

5.  Gıyapta Verilen Karar 29

D.   Hakem Kararının Tabiiyeti 30

1.  Tahkim Yeri Kriteri (Lex Loci Arbitri) 32

2.  Tahkim Usulüne Uygulanacak Hukuk Kriteri 33

3.  Türk Hukuku’ndaki Yaklaşım   34

II.     TAHKİME ELVERİŞLİLİK   36

A.   Tahkime Elverişlilik Tanımı ve Niteliği 36

B.   Tahkime Elverişlilik Türleri 42

1.  Objektif Tahkime Elverişlilik  42

2.  Subjektif Tahkime Elverişlilik  44

3.  Sübjektif Tahkime Elverişlilik Kavramına Eleştirel Yaklaşım   45

C.   Karşılaştırmalı Hukukta Tahkime Elverişlilik Görünümleri 46

1.  Alman Hukuku’nda Tahkime Elverişlilik  48

2.  İsviçre Hukuku’nda Tahkime Elverişlilik  51

3.  Fransız Hukuku’nda Tahkime Elverişlilik  55

4.  İtalyan Hukuku’nda Tahkime Elverişlilik  57

5.  Amerika Birleşik Devletleri Hukuku’nda Tahkime Elverişlilik  59

6.  İngiliz Hukukunda Tahkime Elverişlilik  68

D.   UNCITRAL Model Kanununda Tahkime Elverişlilik  72

III.    TAHKİME ELVERİŞLİLİĞİ ETKİLEYEN ÖLÇÜTLER   76

A.   Ulusal Mevzuatta Yer Alan Ölçütler 78

1.  Taşınmazın Aynına İlişkin Uyuşmazlıklar 79

2.  Taraf İradesine Tâbi Olmayan Uyuşmazlıklar 82

B.   İçtihatla Geliştirilen Ölçüt: Kamu Düzeni İlişkisi 83

C.   Münhasır Yetki Kuralı ve Tahkime Elverişlilik Etkisi 93

D.   Doğrudan Uygulanan Kurallar ve Tahkime Elverişlilik  Etkisi 97

IV.    MİLLETLERARASI TAHKİMDE TAHKİME ELVERİŞLİLİK TESPİTİNDE UYGULANACAK HUKUK   101

A.   Tahkime Elverişlilik Tespitinin Hakemlerce Yapılmasında Uygulanacak Hukuk  103

1.  Tahkime Elverişliliğin Tahkim Anlaşmasına Uygulanacak  Hukuka Göre Belirlenmesi 104

2. Tahkime Elverişliliğin Tahkim Yeri Hukukuna Göre  Belirlenmesi 108

3.  Tahkime Elverişliliğin Tenfiz Yeri Hukukuna Göre  Belirlenmesi 110

4.  Değerlendirme  111

B.   Tahkime Elverişlilik Tespitinin Mahkeme Tarafından  Yapılmasında Uygulanacak Hukuk  112

C.   Türk Hukuku Bakımından Tahkime Elverişliliğe  Uygulanacak Hukuk  115

İKİNCİ BÖLÜM

MUHTELİF UYUŞMAZLIK KONULARINDA TAHKİME ELVERİŞLİLİK DEĞERLENDİRMESİ

I.      ŞİRKETLER HUKUKUNDAN DOĞAN UYUŞMAZLIKLARDA TAHKİME  ELVERİŞLİLİK   119

A.   Tahkim Kaydının Pay Sahipleri Sözleşmesinde Yer Alması 121

B.   Tahkim Kaydının Şirket Esas Sözleşmesinde Yer Alması 123

C.   Genel Kurul Kararlarının İptalinde Tahkime Elverişlilik  126

D.   Yönetim Kurulu Kararlarının İptalinde Tahkime  Elverişlilik  129

E.    Sorumluluk Davalarında Tahkime Elverişlilik  131

F.    Anonim Şirketin Feshine İlişkin Davalarda Tahkime  Elverişlilik  135

G.   Limited Şirkete İlişkin Uyuşmazlıklarının Tahkime  Elverişliliği 137

H.   Birleşme ve Devralma İşlemlerinde Tahkime Elverişlilik  142

II.     İŞ HUKUKUNDAN DOĞAN UYUŞMAZLIKLARDA TAHKİME ELVERİŞLİLİK   147

III.    SÖZLEŞME HUKUKUNDA TAHKİME ELVERİŞLİLİK   154

A.   Kira Sözleşmesinden Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkime  Elverişlilik  155

1.  Kira Sözleşmesi Hukuki Niteliği 155

2.  Kira Sözleşmesinde Tahkime Elverişlilik  156

3.  Konut ve Çatılı İşyeri Kira Sözleşmelerinde Dava Türlerinin Tahkime Elverişliliği 158

a. Kira Bedelinin Tespiti 158

b. Tahliye Davaları 160

c. Kira Sözleşmesinden Doğan Alacak Davaları 162

d. Ticari Kira Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkime Elverişlilik  163

e. Değerlendirme  167

B.   Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmelerinden Doğan  Uyuşmazlıkta Tahkime Elverişlilik  168

C.   Avukatlık Sözleşmesinden Doğan Uyuşmazlıklarda  Tahkime Elverişlilik  172

IV.    REKABET HUKUKUNDAN DOĞAN UYUŞMAZLIKLARDA TAHKİME  ELVERİŞLİLİK   177

A.   Rekabet Hukukunda Tahkim   177

B.   Rekabet Uyuşmazlıklarında ABD ve AB Boyutuyla  Tahkime Elverişlilik Yaklaşımı 179

C.   Türk Hukuku Bakımından Rekabet Hukukunda Tahkime Elverişlilik  185

V.     İCRA VE İFLÂS HUKUKU UYUŞMAZLIKLARINDA TAHKİME ELVERİŞLİLİK   190

A.   İcra Hukukunda Tahkime Elverişlilik  190

B.   İflas Hukukunda Tahkime Elverişlilik  198

VI.    FİKRİ MÜLKİYET HUKUKU UYUŞMAZLIKLARINDA TAHKİME ELVERİŞLİLİK   204

A.   Sınai Mülkiyet Haklarından Doğan Uyuşmazlıklarda  Tahkime Elverişlilik  205

1. Genel Olarak Sinai Mülkiyet Hakları 205

2.  Sınai Mülkiyet Haklarında Tahkime Elverişlilik  209

3.  Sınai Mülkiyet Haklarında Hak Sahipliği ve Çalışan  Buluşlarının Tahkime Elverişliliği 215

B.   Fikri Haklardan Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkime  Elverişlilik  219

1.  Genel Olarak Fikri Haklar 219

2.  Fikri Haklarda Tahkime Elverişlilik  221

C.   WIPO Tahkim   225

VII.  AİLE HUKUKUNDA TAHKİME ELVERİŞLİLİK   227

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

MİLLETLERARASI TAHKİMDE  TAHKİME ELVERİŞLİLİK DENETİMİ

I.      TAHKİM YARGILAMASI AŞAMASINDA ELVERİŞLİLİK DENETİMİ 232

A.   Hakemler Tarafından Yapılan Denetim   232

B.   Mahkeme Tarafından Yapılan Denetim   236

II.     HAKEM KARARLARININ İPTALİNDE TAHKİME ELVERİSLİLİK DENETİMİ 238

A.   Genel Olarak  238

B.   İptal Davasına Konu Olabilecek Hakem Kararları 241

C.   Hakem Kararlarının İptal Davasında İptal Sebepleri 245

1.  Re’sen Dikkate Alınması Gereken İptal Sebepleri 247

a. Tahkime Elverişlilik (Arbitrability) Sebebi 247

b. Kamu Düzenine Aykırılık Sebebi 251

2.  Taraflarca İleri Sürülmesi Gereken İptal Sebepleri 257

D.   İptal Davası Aşamasında Tahkime Elverişliliğe  Uygulanacak Hukuk  263

III.    YABANCI HAKEM KARARLARININ TANINMASI VE TENFİZİNDE TAHKİME ELVERİŞLİLİK DENETİMİ 265

A.   Genel Olarak  267

B.   Yabancı Hakem Kararı 272

C.   1958 Tarihli Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizine İlişkin New York Sözleşmesi Kapsamında  Tahkime Elverişlilik  274

1.  New York Sözleşmesi’nde Tanıma-Tenfize İlişkin Genel Bilgiler 274

2.  Tenfiz Şartları 277

a. Tenfiz Hâkimi Tarafından Re’sen Dikkate Alınması Gereken  Tenfiz Şartları 278

aa.   Uyuşmazlık Konusunun Tahkime Elverişli Olmaması 278

bb.   Kamu Düzenine Aykırılık  282

(1)   Genel Olarak  282

(2)   Tenfizde Kamu Düzeni Engeli ve Tahkime Elverişlilik  284

b. Tarafların İddialarına Bağlı Olarak İncelenen Tenfiz Şartları 287

aa.   Geçerli Bir Tahkim Anlaşmasının Bulunmaması veya Tarafların Ehliyetsizliği 287

bb.   Savunma Haklarının İhlal Edilmiş Olması 292

cc.   Hakemlerin Yetkilerini Aşmaları 295

dd.   Hakem Seçim Yöntemine veya Usule Uygulanacak Kurallara Aykırılık  299

ee.   Hakem Kararının Bağlayıcı Olmaması, İcrasının Geri  Bırakılması veya İptal Edilmiş Olması 301

D.   5718 Sayılı MÖHUK Kapsamında Yabancı Hakem  Kararının Tenfizinde Tahkime Elverişlilik  305

SONUÇ   311

KAYNAKÇA   321