Türk Hukuk Düzeninde Biyoetik Kurullar

İÇİNDEKİLER
 

ÖNSÖZ   V

İÇİNDEKİLER   VII

KISALTMALAR   XI

GİRİŞ  1

BİRİNCİ BÖLÜM

GENEL OLARAK ETİK KURULLAR: TÜRLERİ, AMACI, TARİHÇESİ

I. Genel Olarak Etik, Biyo-Etik ve Biyo-Tıp Etiği 3

II. Etik Kurulların Türleri ve Amacı 5

A. Etik Kurulların Türleri 5

B. Etik Kurulların Amacı/İşlevi 6

1. Araştırma Etik Kurulları 6

2. Hastane Etik Kurulları 9

III. Etik Kurulların Tarihçesi 11

A. Araştırma Etik Kurulları Bakımından İnceleme  11

1. Araştırma Etik Kurullarına İhtiyaç Duyulması Bağlamında İnsan Üzerinde Deney  11

a. İnsan Üzerinde Yapılan Deneylerin Tarihçesi 11

b. II. Dünya Savaşı’nın Konumuz Bakımından Önemi 13

2. II. Dünya Savaşı Sonrasında Yapılan Düzenlemeler ve Araştırma Etik Kurullarının Ortaya Çıkışı 16

B. Hastane Etik Kurulları Bakımından İnceleme  18

İKİNCİ BÖLÜM

ETİK KURULLARIN OLUŞUMU VE İŞLEYİŞİ İLE İLGİLİ İLKELER

I. Uluslararası Hukuk ve Mukayeseli Hukukta Etik Kurullar 21

A. Uluslararası Belgelerde Etik Kurullar 21

1. Biyoetik ve İnsan Hakları Evrensel Bildirisi 21

2. Biyoloji ve Tıbbın Uygulanması Bakımından İnsan Hakları ve İnsan Haysiyetinin Korunması Sözleşmesi: İnsan Hakları ve Biyo-tıp Sözleşmesi 23

3. İnsan Hakları ve Biyotıp Sözleşmesinin Biyomedikal Araştırmalara İlişkin Ek Protokolü  26

4. Avrupa Birliği Düzlemindeki Uluslararası Belgeler 27

B. Mukayeseli Hukuk Bakımından İnceleme  30

1. Araştırma Etik Kurulları Bakımından İnceleme  30

a. Amerika Birleşik Devletleri 30

b. Birleşik Krallık  32

c. Almanya  35

2. Hastane Etik Kurulları Bakımından İnceleme  36

a. Amerika Birleşik Devletleri 36

b. Birleşik Krallık  38

c. Almanya  39

II. Türk Hukuku Bakımından İnceleme  40

A. Türk Hukuk Düzeni ve Uygulamasında Etik Kurullar 40

1. Araştırma Etik Kurulları 40

2. Hastane Etik Kurulları 47

B. Etik Kurul Üyeleri 50

1. Araştırma Etik Kurullarında Üyeler 52

2. Hastane Etik Kurullarında Üyeler 55

III. Etik Kurulların Karar Verirken Dikkate Aldığı İlkeler 56

A. Genel İlkeler 56

1. İnsan Onuruna Saygı 56

2. İnsanın Önceliği 57

B. Biyo-tıp Etiğinin Temel İlkeleri 58

1. Özerkliğe Saygı 59

a. Genel Olarak  59

b. Aydınlatılmış Onam    61

(1) Genel Olarak  61

(2) İnsan Üzerinde Deney Bağlamında Aydınlatılmış Onam    63

(3) Etik Kurul Kararlarında Aydınlatılmış Onam    67

2. Yararlılık  68

3. Zarar Vermeme  69

4. Adalet 71

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

ETİK KURUL KARARLARININ HUKUKİ NİTELİĞİ VE SORUMLULUK

I.  Etik Kurul Kararlarının Hukuki Niteliği 73

A. Araştırma İzni Başvurusunda Etik Kurul Kararlarının Yeri 74

B. İdari İşlem Olarak Etik Kurul Kararları 75

1. Etik Kurul Kararlarının İcrailiği Meselesi 75

a. Genel Olarak İcrailik  75

b. Mülga ve Mevcut Hukuki Düzenlemeler Çerçevesinde Etik Kurul Kararlarının İcrailiği 78

2. Kararların İcrailiği Meselesinin Sonuçları 82

C. Etik Kurul Kararlarının Bağlayıcılığı 85

1. Başvuru Sahipleri Bakımından Bağlayıcılık  86

2. Sağlık Bakanlığı’nın Vereceği Karar Bakımından Bağlayıcılık  87

D. Etik Kurul Kararlarının Denetimi 88

1. Kararların Takibi 88

2. Etik Kurul Kararlarına Karşı Başvurulabilecek Hukuki Yollar 90

E. Etik Kurulların Denetimi 92

F. Hastane Etik Kurul Kararları Bakımından İnceleme  93

II. Etik Kurulların/Kurul Üyelerinin Sorumluluğu  94

A. Genel Olarak  94

B. İdare Hukuku Bakımından Sorumluluk  98

1. Genel Olarak Tam Yargı Davaları 98

2. Etik Kurulların Sorumluluğu Bağlamında Tam Yargı Davaları 99

C. Etik Kurul Üyelerinin Haksız Fiil Sorumluluğu  103

1. Genel Olarak Haksız Fiil Sorumluluğu  103

2. Etik Kurul Üyelerinin Haksız Fiil Sorumluluğunun Şartları 105

a. Hukuka Aykırı Fiil 105

b. Kusur 107

c. Zarar 112

d. Nedensellik Bağı 113

D. Hastane Etik Kurulları Bakımından Sorumluluk  116

1. Haksız Fiil Sorumluluğu  116

2. Sözleşmesel Sorumluluk  118

SONUÇ   123

KAYNAKÇA   129