İşçinin Ulaşılabilir Olmama Hakkı

İÇİNDEKİLER

SUNUŞ ......................................................................................................................... V

ÖNSÖZ ..................................................................................................................... VII

İÇİNDEKİLER ........................................................................................................... XI

KISALTMALAR LİSTESİ ....................................................................................... XV

GİRİŞ ............................................................................................................................ 1

BİRİNCİ BÖLÜM

SANAYİ DEVRİMLERİ EKSENİNDE TEKNOLOJİNİN GELİŞİM SÜRECİ VE İŞ HUKUKUNA ETKİLERİ: SÜREKLİ ULAŞILABİLİR HALE GELEN İŞÇİ

I. Sanayi Devrimleri Ekseninde İş Hukukunun Doğuşu ve Gelişimi ............................ 3

A. Birinci Sanayi Devrimi ......................................................................................... 5

B. İkinci Sanayi Devrimi ........................................................................................... 9

C. Üçüncü Sanayi Devrimi ...................................................................................... 11

D. Dördüncü Sanayi Devrimi .................................................................................. 16

E. Beşinci Sanayi Devrimi ...................................................................................... 18

II. Gelişen Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin Yan Etkisi: Sürekli Ulaşılabilirlik ........ 19

A. Genel Olarak ....................................................................................................... 19

B. Çalışmanın Zaman ve Mekândan Bağımsızlaşması ve Uzaktan Çalışma .......... 20

C. COVID-19 Pandemisinde Uzaktan Çalışma ....................................................... 26

D. Sürekli Ulaşılabilirlik ......................................................................................... 30

1. Tanım ve İçerik ............................................................................................... 30

2. Sürekli Ulaşılabilirliğin İş İlişkileri Üzerindeki Etkileri ................................. 42

a. İşçinin Temel Hak ve Özgürlükleri Üzerindeki Etkileri .............................. 42

b. Çalışma ve Dinlenme Süreleri Üzerindeki Etkileri ..................................... 44

c. İşçinin İş ve Özel Yaşam Dengesi Üzerindeki Etkileri ................................ 46

d. İşçinin Fiziksel ve Ruhsal Sağlığı Üzerindeki Etkileri ................................ 51

İKİNCİ BÖLÜM

SÜREKLİ ULAŞILABİLİRLİĞE KARŞI ÇÖZÜM ARAYIŞI: ÇALIŞMA SAATLERİ DIŞINDA ULAŞILABİLİR OLMAMA HAKKI

I. Ulaşılabilir Olmama Hakkının Ortaya Çıkışı ve Gelişimi ....................................... 58

A. Çeşitli Hukuk Düzenlerinde Ulaşılabilir Olmama Hakkı ................................... 60

1. Fransız Hukukunda .......................................................................................... 60

2. Alman Hukukunda .......................................................................................... 63

3. İtalyan Hukukunda .......................................................................................... 64

4. Diğer Ülkelerde ............................................................................................... 67

B. Çeşitli Hukuk Düzenlerindeki Çözümlerin Karşılaştırılması .............................. 75

C. Avrupa Birliği Hukukundaki Gelişmeler ............................................................ 77

II. Ulaşılabilir Olmama Hakkı ..................................................................................... 81

A. Terminoloji Sorunu............................................................................................. 81

B. Tanım .................................................................................................................. 85

C. Hakkın Konusu ve Kapsamı ............................................................................... 86

D. Hakkın Unsurları ................................................................................................ 89

1. Çalışma Saatleri Dışında İşle Meşgul Olmama ............................................... 89

2. Herhangi Bir Yaptırımla Karşılaşmama .......................................................... 91

3. Diğer İşçilerin Ulaşılabilir Olmama Hakkına Saygı Gösterme ....................... 92

E. Hukuki Niteliği ................................................................................................... 94

F. Hakkın Kapsamı Dışında Kalan Haller ............................................................... 97

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

TÜRK HUKUKUNDA ULAŞILABİLİR OLMAMA HAKKININ MEVCUT HUKUKİ DÜZENLEMELER ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRİLMESİ

I. Anayasal Temelde İşçinin Ulaşılabilir Olmama Hakkının Temel Hak ve Hürriyetlerle İlişkisi ............................................................................................ 102

A. Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması Çerçevesinde Çalışma Saatleri Dışında Ulaşılabilir Olmaya Yönelik Emir ve Talimatlar ................................ 106

II. İş İlişkisi Kapsamında Ulaşılabilir Olmama Hakkı .............................................. 107

A. İşçinin Borç ve Yükümlülükleri Bakımından ................................................... 107

1. İş Görme Borcu ............................................................................................. 107

2. Emir ve Talimatlara Uyma Borcu ................................................................. 108

B. İşverenin Borç ve Yükümlülükleri Bakımından ............................................... 115

1. İşçinin Kişiliğini Koruma Borcu ................................................................... 115

2. İşçiyi Psikolojik Tacize Karşı Koruma Borcu ............................................... 117

C. İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri Bakımından ....................................... 118

1. İşverenin Yükümlülükleri .............................................................................. 118

2. İşçilerin Yükümlülükleri ............................................................................... 120

3. İş Sağlığı ve Güvenliği Önlemlerinin Alınmaması Nedeniyle İşçinin Çalışmaktan Kaçınma Hakkı ............................................................................. 121

D. Ulaşılabilir Olma Yükümlülüğüne Dair Sözleşme Hükümlerinin Geçerliliği Sorunu ............................................................................................ 124

E. Ulaşılabilir Olma Beklentisinin Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik Olarak Değerlendirilmesi ................................................................................. 127

F. İşçinin Kişisel Teknolojik Araçları ile İş Gördüğü Durumlarda Ulaşılabilir Olmama Hakkının Uygulanabilirliği ............................................................... 128

G. Kişilik Hakkının Korunması Bakımından ........................................................ 130

1. Kişilik Hakkına Müdahale ............................................................................. 130

2. Hukuka Uygunluk Nedeni Olarak İşçinin Rızasının Geçerliliği ................... 131

III. Mevcut Yasal Düzlemde Ulaşılabilir Olmama Hakkının İhlalinin İş İlişkisindeki Sonuçları ......................................................................................... 134

A. Çalışma Sürelerine Etkisi ................................................................................. 134

1. Sürekli Ulaşılabilirlik Durumunda Çalışma Süresinin Belirlenmesi ............ 134

2. Fazla Çalışma ................................................................................................ 142

3. İşçinin Gönüllü Olarak Yaptığı Çalışmaların Değerlendirilmesi .................. 145

B. Dinlenme Sürelerine Etkisi ............................................................................... 147

1. Ara Dinlenme Sürelerine Etkisi ..................................................................... 151

2. Hafta Tatiline Etkisi ...................................................................................... 153

3. Ulusal Bayram ve Genel Tatil Hakkına Etkisi .............................................. 157

4. Yıllık Ücretli İzin Hakkına Etkisi .................................................................. 158

5. Ücretli Mazeret İzinleri ve Analık İzinlerine Etkisi ...................................... 160

C. Ulaşılabilir Olmama Hakkı İhlal Edilen İşçinin Başvurabileceği Hukuki İmkânlar ........................................................................................................... 161

IV. Basın İş Hukuku Bağlamında Ulaşılabilir Olmama Hakkı ................................. 164

V. Deniz İş Hukuku Bağlamında Ulaşılabilir Olmama Hakkı .................................. 167

VI. Türk Hukukunda Ulaşılabilir Olmama Hakkının Düzenlenmesi Gereği ............ 169

SONUÇ ..................................................................................................................... 175

KAYNAKÇA ............................................................................................................ 181