Ölüme Bağlı Tasarruflarda Ehliyet ve Ehliyetsizliğin Sonuçları

ÖNSÖZ   V

İÇİNDEKİLER   IX

KISALTMALAR   XV

ÖZET   XVII

ABSTRACT   XVIII

GİRİŞ  1

BİRİNCİ BÖLÜM

ÖLÜME BAĞLI TASARRUF EHLİYETİNİN TEMELLERİ VE TASARRUF ÖZGÜRLÜĞÜYLE İLİŞKİSİ

I. ÖLÜME BAĞLI TASARRUF EHLİYETİNİN GENEL EHLİYET SİSTEMİNDEKİ YERİ  9

A. Ehliyet Kavramı ve Hukuki İşlevi 9

B. Hak Ehliyeti, Fiil Ehliyeti ve Hukuki İşlem Ehliyeti  Arasındaki İlişki 14

C. Ölüme Bağlı Tasarruf Ehliyeti 19

1. Kavram ve Terminoloji 19

2. Roma Hukukundaki Kökeni 24

3. Hukuki Niteliği 28

II. ÖLÜME BAĞLI TASARRUF ÖZGÜRLÜĞÜ İLE EHLİYET ARASINDAKİ İLİŞKİ  34

A. Ölüme Bağlı Tasarruf Yapma Özgürlüğü Kavramı ve  Hukuki Temelleri 34

B. Ölüme Bağlı Tasarrufların Sağlararası İşlemlerden Ayrılan Yapısı 37

1. Ölümden Sonra Hüküm Doğurma ve Mirasbırakanın  İradesinin Merkezi Konumu  37

2. Vasiyetnamenin Geri Alınabilirliği ve Miras Sözleşmesinin  Bağlayıcılığı 39

C. Tasarruf Özgürlüğü ile Korunma İhtiyacı Arasındaki Denge  41

İKİNCİ BÖLÜM

ÖLÜME BAĞLI TASARRUFTA EHLİYETİN KOŞULLARI

I. GENEL OLARAK   45

II. VASİYETNAME DÜZENLEME EHLİYETİ  47

A. Ayırt Etme Gücü  47

1. Ayırt Etme Gücünün Kavramsal Çerçevesi 47

2. Ayırt Etme Gücünün Varlığı ya da Yokluğunun Tespiti: Ayırt Etme Gücünün Unsurları 54

a. Objektif Unsur 54

b. Sübjektif Unsur 60

aa. İrade Oluşturma Yetisi (İdrak/ Bilinç) 61

bb. İradeyi Hayata Geçirme Yetisi (İrade) 64

3. Ayırt Etme Gücünün Nispi (Göreceli) Karakteri 68

a. Zamansal Bakımdan Nispilik  69

b. Maddi (İçeriksel) Bakımdan Nispilik  72

4. Ayırt Etme Gücü ve Demans  75

a. Genel Olarak  75

b. Klinik Tablolar ve Hukuki Değerlendirme  78

c. Demansın TMK m. 13 Bağlamındaki Hukuki Durumu  79

d. Demansın Derecesi ile Vasiyetnamenin Geçerliliği Arasındaki İlişki 81

B. Yaş  83

C. Kısıtlılar ve Vesayet Altındaki Kişiler 86

III. MİRAS SÖZLEŞMESİ DÜZENLEME EHLİYETİ  87

A. Genel Olarak  87

B. Ölüme Bağlı Tasarrufta Bulunan Tarafın (Mirasbırakanın) Ehliyeti 89

1. Tam Ehliyet İlkesi 89

2. Tam Ehliyetsizler Bakımından  91

3. Sınırlı Ehliyetsizler Bakımından  91

C. Ölüme Bağlı Tasarrufta Bulunmayan Tarafın Ehliyeti 100

1. Genel Ehliyet İlkesi 100

2. Sınırlı Ehliyetliler Bakımından  103

3. Tam Ehliyetsizler Bakımından  105

4. Sınırlı Ehliyetsizler Bakımından  106

a. Olumlu Miras Sözleşmeleri 106

aa. Sağlararası Borç Altına Girilen Haller 106

bb. Karşılıksız Kazandırmalar 108

b. Mirastan Feragat Sözleşmeleri 111

5. Menfaat Çatışması ve Ek İzinler 113

IV. MİRASBIRAKANIN AYIRT ETME GÜCÜNÜN TESPİTİ VE İSPATI  114

A. Genel Olarak  114

B. İspatın Konusu ve Değerlendirmenin Hukuki Niteliği 115

C. İspat Yükü, Karineler ve İspat Ölçüsü  117

1. Ayırt Etme Gücünün Varlığına İlişkin Karine ve İspat Yükü  117

2. Ayırt Etme Gücünden Yoksunluk Yönündeki Fiili Karine ve Buna Bağlı İspat Sorunları 120

a. Fiili Karinenin Doğması 120

b. Fiili Karinenin Sonuçları, Çürütülmesi ve Aydınlık An  122

c. Kısıtlılık Kararının Ayırt Etme Gücünün İspatına Etkisi 124

3. İspat Ölçüsü  126

D. Delillerin Değerlendirilmesi 129

1. Tıbbi Kayıtlar ve Bilirkişi İncelemesi 129

2. Tanık Anlatımları ve Mirasbırakanın Davranışları 132

3. Tasarrufun İçeriği ve Hazırlanma Süreci 134

E. Resmi Vasiyetname ve Miras Sözleşmesinde Düzenleme  Sürecinin İspat Değeri 137

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

EHLİYETSİZLİĞİN HUKUKİ SONUÇLARI

I. GENEL OLARAK   141

II. ÖLÜME BAĞLI TASARRUFTA BULUNAN TARAFIN EHLİYETSİZLİĞİNİN SONUÇLARI  145

A. Post Mortem Sonuç: İptal Davası (TMK m. 557) 145

1. Hukuki Niteliği 145

2. Tarafları 148

a. Davacı Taraf  148

b. Davalı Taraf  152

3. Süresi 154

4. Yetkili ve Görevli Mahkeme  157

5. Sonuçları 158

a. Genel Olarak  158

b. İptal Kararının Salt Taraflar Arasında Etkili Olması 160

c. Kısmi Geçersizlik  167

d. Tahvil 174

aa. Hukuki Niteliği 174

bb. Şartları 177

6. Hükümsüzlüğün Def’i Yoluyla İleri Sürülmesi 183

B. Inter Vivos Sonuç: Mirasın Açılmasından Önce  Ehliyetsizliğin Hukuki Sonuçları 190

1. Genel Olarak  190

2. Vasiyetname Bakımından  194

a. Ehliyetsizlikle Sakatlanan Vasiyetnameyi Geri Alma  194

b. TMK m. 504/f. 1’in Ehliyetsizlik Bakımından Uygulanması ve Konvalesans Meselesi 199

3. Miras Sözleşmesi Bakımından  207

a. Mirasbırakanın Kendi Ehliyetsizliğini Sağlığında İleri Sürebilmesi ve Konvalesans Sorunu  208

b. Ehliyetsizliğin İleri Sürülme Şekli ve Hukuki Sonuçları 213

aa. Kişisel İptal Yetkisinin Kullanılması 213

bb. Kişisel İptalin Hukuki Sonuçları 219

cc. Mirasbırakanın Ehliyetsizliğinin Karşı Tarafça İleri Sürülmesi 222

III. ÖLÜME BAĞLI TASARRUFTA BULUNMAYAN TARAFIN EHLİYETSİZLİĞİNİN SONUÇLARI  223

A. Uygulanacak Hükümsüzlük Rejimi 223

B. Tam Ehliyetsizin Bizzat Yaptığı İşlemin Sonuçları 226

1. Kesin Hükümsüzlük  226

2. Kesin Hükümsüzlüğe Dayanmanın Hakkın Kötüye  Kullanılması Teşkil Etmesi 230

C. Sınırlı Ehliyetsizlikte İzin ve İcazet Eksikliğinin Sonuçları 235

1. Askıda Hükümsüzlük ve Askı Süresinde Tarafların Durumu  235

2. Askı Durumunun Sona Ermesi 237

3. İfa Edilen Edimlerin İadesi 239

SONUÇ   243

KAYNAKÇA   255