Çocukların Verileştirilmesine Hak Temelli Bir Yaklaşım

ÖNSÖZ   V

İÇİNDEKİLER   IX

KISALTMALAR   XIII

GİRİŞ  1

BİRİNCİ BÖLÜM

VERİLEŞTİRMENİN KAVRAMSAL ÇERÇEVESİ

1.   Verileştirmenin Kavramsallaştırılması 11

1.1.   Verileştirmenin Tarihçesi ve Gelişimi 11

1.2.   Verileştirme Teriminin ve Kavramsallaştırılmasının Önemi 14

1.3.   Verileştirmeyi Kavramsallaştırmada Yaklaşımlar 15

1.3.1.   Teknolojik Yaklaşım    15

1.3.2.   Sosyal-Eleştirel Yaklaşım    17

1.3.3.   Görüşümüz  20

2.   Verileştirmenin Temel Sosyoteknik Unsurları 22

2.1.   Veri Oluşturma Unsuru  23

2.1.1.   Veri Türleri 23

2.1.2.   Veri Gözetlemesi 27

2.2.   Veriden Değer Üretme Unsuru  30

2.2.1.   Genel Olarak Veriden Değer Üretme  30

2.2.2.   Veriden Değer Üretmenin Aşamaları ve Türleri 31

2.3.   Araç Unsuru: Verileştirmenin Teknolojik Araçları 36

3.   Verileştirmenin Yapısal Özellikleri ve Etkileri 39

3.1.   Verileştirmenin Epistemolojisine Eleştirel Bir Bakış  39

3.2.   Verileştirmeyi Sorunlu Kılan Yapısal Özellikler 44

3.3.   Verileştirmenin Yapısal Özelliklerinin Etkilerine İlişkin Genel Bir Değerlendirme  50

İKİNCİ BÖLÜM

ÇOCUKLARIN VERİLEŞTİRİLMESİ VE VERİLEŞTİRMENİN
ÇOCUK HAKLARINA ETKİSİ

1.   Çocukların Yaşamında Verileştirme Pratikleri 57

1.1.   Genel Olarak  57

1.2.   Ev-Aile Yaşamının Verileştirilmesi 60

1.3.   Bilgiye Erişimin ve Sosyal Yaşamın Verileştirilmesi:  Bilgi ve Sosyal Medya Platformları 62

1.4.   Dinlenme, Oyun ve Eğlencenin Verileştirilmesi 63

1.5.   Eğitimin Verileştirilmesi 65

2.   Çocukların Verileştirilmesinin Aktörleri 67

2.1.   Ana (Kurumsal) Verileştirme Aktörleri 68

2.1.1.   Devlet 68

2.1.2.   Özel Sektör 74

2.2.   İkincil Verileştirme Aktörleri 85

2.2.1.   Anne-Baba ve Genel Olarak Aile  87

2.2.2.   Çocuklar (Öz-verileştirme) 92

3.   Çocukların Verileştirilmesinin Haklarına Etkisi 95

3.1.   Özel Yaşam Hakkı (ÇHS m. 16) 96

3.2.   Düşünce Özgürlüğü (ÇHS m. 14) 105

3.3.   İfade ve Bilgi Özgürlüğü (ÇHS m. 13, 17) 113

3.4.   Dinlenme ve Boş Zaman, Oyun ve Eğlence, Kültürel ve  Sanatsal Yaşama Katılım Hakkı (ÇHS m. 31) 119

3.5.   Eğitim Hakkı (ÇHS m. 28, 29) 124

3.5.1.   Genel Olarak Eğitim Hakkı 124

3.5.2.   Verileştirmenin Eğitim Hakkına Etkisi 126

3.6.   Ekonomik Sömürüye Karşı Korunma Hakkı (ÇHS m. 32) 134

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

ÇOCUKLARIN VERİLEŞTİRİLMESİ BAĞLAMINDA
HAK TEMELLİ YAKLAŞIM VE REHBER İLKELERİ

1.   Çocuk Hakları Sözleşmesi Işığında Hak Temelli  Yaklaşım    139

1.1.   Genel Olarak Hak Temelli Yaklaşım    139

1.2.   Çocuk Hakları Temelli Yaklaşımın Unsurları ve Önemi 141

2.   Çocuğun Gelişen Yetileri (ÇHS m. 5) 152

2.1.   Genel Olarak Çocuğun Gelişen Yetileri 152

2.2.   Verileştirme Bağlamında Çocukların Gelişen Yetilerinin Belirlenmesi 157

2.3.   Çocukların Gelişen Yetileri ve Verileştirmeye İlişkin  Anlayışları 162

3.   Çocuğun Görüşlerine Saygı Hakkı (ÇHS m. 12) 167

3.1.   Genel Olarak Çocuğun Katılımı ve Görüşlerine Saygı  Hakkı 167

3.2.   Çocuğun Görüşlerine Saygı Hakkının Verileştirme  Bağlamında Gerçekleştirilmesi 170

4.   Ayrımcılık Yasağı (ÇHS m. 2) 182

4.1.   Çocukların Verileştirilmesinin Ayrımcı Etkilerinde  Önyargının Rolü  182

4.2.   Genel Olarak Ayrımcılık Yasağı ve Farklı Muameleden Kaynaklanan Ayrımcılık Biçimleri 186

4.2.1.   Doğrudan ve Dolaylı Ayrımcılık  187

4.2.2.   Dolayısıyla Ayrımcılık  189

4.2.3.   Çoklu Temelde ve Kesişimsel Ayrımcılık  192

4.2.4.   Stereotipleştirme-Damgalama ve Yapısal Ayrımcılık  194

4.2.5.   Vekil Değişken Ayrımcılığı 201

4.3.   Verileştirme Bağlamında Ayrımcılık Yasağının  Karşılaştırma Ölçütleri 203

4.4.   Verileştirmenin Ayrımcılık Doğurduğu Temeller 205

4.5.   Ayrımcılık Yasağına İlişkin Yükümlülükler Çerçevesinde Değerlendirme  207

5.   Çocuğun Gelişim Hakkı (ÇHS m. 6) 209

5.1.   Genel Olarak Çocuğun Gelişim Hakkı 209

5.2.   Verileştirmenin Çocuğun Gelişim Hakkına Etkisi 212

5.3.   Verileştirme Bağlamında Taraf Devletler'in Çocuğun  Gelişim Hakkına İlişkin Yükümlülükleri 217

6.   Çocuğun En Yüksek Yararı (ÇHS m. 3) 220

6.1.   Genel Olarak Çocuğun En Yüksek Yararı 220

6.2.   Çocuğun En Yüksek Yararı ve Verileştirme  225

7.   Çocuk Hakları Temelli Yaklaşımın Verileştirme  Bağlamında Hayata Geçirilmesine İlişkin  Değerlendirme  232

7.1.   ÇHS’nin Sınırları ve Veri Adaleti 232

7.2.   ÇHS Uyarınca Verileştirmeye İlişkin Uygulama Önlemleri 234

7.2.1.   Verileştirmeye Yönelik Uygulama Önlemlerine Dair Önem Arz Eden Hususlar 235

7.2.2.   Uygulama Önlemleri 241

SONUÇ VE ÖNERİLER   247

KAYNAKÇA   259