Kılavuzluk ve Gemi Trafik Hizmetlerinde Sorumluluk

ÖNSÖZ. III

İÇİNDEKİLER.. V

KISALTMALAR LİSTESİ XV

ÖZET. XIX

ABSTRACT. XIX

GİRİŞ. 1

BİRİNCİ BÖLÜM

GENEL OLARAK DENİZDE KILAVUZLUK VE GEMİ TRAFİK HİZMETLERİ (GTH)

I.. TANIM... 5

A)  KILAVUZLUK.. 5

B)  GEMİ TRAFİK HİZMETLERİ 6

II. TARİHSEL GELİŞİM... 7

A)  KILAVUZLUK.. 7

B)  GEMİ TRAFİK HİZMETLERİ 11

III. FAALİYETLERİ 13

A)  KILAVUZLUK.. 13

B)  GEMİ TRAFİK HİZMETLERİ 14

IV. TÜRLERİ 18

A)  KILAVUZLUĞUN TÜRLERİ 18

1. Kılavuzluk Hizmetinin Zorunlu Olup Olmamasına Göre  Ayırım.. 18

a) İsteğe Bağlı Kılavuzluk. 18

b) Mecburi Kılavuzluk. 21

(1) Genel Olarak. 21

(2) Mecburi Kılavuzluğa İlişkin Uluslararası Uygulama. 24

(3) Türleri 28

i.. Mecburi Sevk ve İdare Kılavuzu. 28

ii. Mecburi Danışman Kılavuz. 29

2. Kılavuzların Görev Yaptığı Bölge Bakımından Ayırım.. 32

a) Liman Kılavuzluğu. 34

b) Boğaz Kılavuzluğu. 34

c) Açık Deniz Kılavuzluğu. 35

d) Diğer Kılavuzluk Türleri 36

B)  GEMİ TRAFİK HİZMETLERİNİN TÜRLERİ 38

1. Liman Gemi Trafik Hizmetleri 38

2. Kıyı Gemi Trafik Hizmetleri 39

3. Bölgesel Gemi Trafik Hizmetleri 39

4. Karma ve Diğer Gemi Trafik Hizmetleri 40

V. KILAVUZLUK VE GEMİ TRAFİK HİZMETİ SİSTEMİ İLE İLGİLİ ULUSLARARASI - ULUSAL KURULUŞLAR.. 40

A)  ULUSAL KURULUŞLAR.. 41

1. T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı 41

2. Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü. 41

3. T. C. Devlet Demiryolları 42

4. Diğer Kuruluşlar 43

B)  ULUSLARARASI KURULUŞLAR.. 44

VI. KILAVUZLUK İLE GEMİ TRAFİK HİZMETLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI 46

A)  GENEL OLARAK.. 46

B)  “KARADAN” YÜRÜTÜLEN FAALİYETLER BAKIMINDAN DEĞERLENDİRME. 47

VII. KILAVUZLUK VE GEMİ TRAFİK HİZMETLERİ İLE İLGİLİ HUKUKİ DÜZENLEMELER.. 49

A)  ULUSLARARASI MEVZUAT. 49

1. Montrö Boğazlar Sözleşmesi 49

2. Denizde Can Emniyeti Uluslararası Sözleşmesi (SOLAS) 1974. 50

3. IMO Karar ve Tavsiyelerinde Yer Alan Düzenlemeler 53

B)  ULUSAL MEVZUAT. 55

VIII. KILAVUZLUK VE GEMİ TRAFİK HİZMETLERİNİN HUKUKİ MAHİYETİ 60

A)  GENEL OLARAK.. 60

B)  GENEL OLARAK “KAMU HİZMETİ” KAVRAMI 61

C)  İDARENİN KILAVUZLUK VE GEMİ TRAFİK HİZMETLERİNE İLİŞKİN GÖREVLERİ 63

1. Kılavuzluk Faaliyetine İlişkin Görevleri 63

2. Gemi Trafik Hizmetlerine İlişkin Görevleri 64

3. Kılavuzluk ve Gemi Trafik Hizmetlerinin İfasında İdare’nin Rolü. 67

4. Hukuki Mahiyeti 68

a) Kılavuz Kaptanın Kamu Hizmetine İlişkin Üstlendiği Görevler 68

b) Deniz Trafik Operatörlerinin “Kamu Hizmeti” Niteliğindeki  Faaliyetleri 69

c) Kılavuzluk ve Gemi Trafik Hizmetlerini Veren Kuruluşun Hukuki Statüsü. 70

d) Değerlendirme. 74

İKİNCİ BÖLÜM

KILAVUZLUK HİZMETİ VE GEMİ TRAFİK HİZMETİ İLGİLİLERİ

I.. KILAVUZ KAPTAN.. 77

A)  TANIM... 77

B)  GENEL OLARAK KILAVUZ KAPTANIN FAALİYETLERİNİN KAPSAMI VE GÖREVLENDİRME ESASLARI 78

C)  KILAVUZ KAPTANIN HUKUKİ STATÜSÜ.. 85

1. Genel Olarak. 85

2. Kılavuz ile Kılavuzluk Kuruluşu Arasındaki Hukuki İlişki 87

a) Genel Olarak. 87

b) Hizmet Sözleşmesi – İş Sözleşmesi Ayırımı 88

(1) Genel Hizmet Sözleşmesi 88

(2) İş Kanunu Uyarınca İş Sözleşmesi 90

(3) İş Kanunu - Deniz İş Kanunu Ayırımı 91

i.   “Gemi Adamı” Kavramı ve Kılavuz Kaptan Bakımından  Değerlendirme. 91

ii.  Kılavuz Kaptana Deniz İş Kanunu’nun Uygulanabilirliğinin  Değerlendirilmesi 93

iii. Sözleşme ve Sözleşmenin Unsurları Açısından Değerlendirme. 98

(a)  Kılavuz Kaptanın Bir Süre İşverenine Bağımlılık İlişkisi İçinde Bir Hizmet Görmeyi Vaat Etmesi 98

(b)  Kılavuz Kaptanın Gördüğü veya Vaat Ettiği Hizmetin Bir Ücret Karşılığı Sunulması 101

(c)  Kılavuz Kaptan ile İşvereninin İradelerinin Uyuşması 102

iv. Tarafların Hak ve Borçları Açısından Değerlendirme. 103

(a)  Kılavuz Kaptanın Borçları 103

(aa)  Kılavuz Kaptanın Bizzat Çalışma Borcu. 103

(bb) Kılavuz Kaptanın Sözleşme Konusu İşi Özenle Yapma Borcu. 105

(cc) Kılavuz Kaptanın Sadakat (Bağlılık) Borcu. 108

(dd) Kılavuz Kaptanın Akdi Nitelikteki Rekabet Yapmama Borcu (Rekabet Yapmama Sözleşmesi) 110

(ee)  Kılavuz Kaptanın Teslim ve Hesap Verme Borcu. 112

(ff)   Kılavuz Kaptanın Fazla Çalışma Borcu. 113

(gg)  Kılavuz Kaptanın Düzenlemelere ve Talimatlara Uyma Borcu. 114

(hh) Kılavuz Kaptanın İşverenin Denetimine Katlanma Borcu. 115

(b)  Hizmet Sözleşmesinde Kılavuzluk Şirketinin Borçları 115

(aa) Kılavuzluk Şirketinin Ücret Ödeme Borcu. 115

(bb) Kılavuzluk Şirketinin Kılavuz Kaptana İş Araç ve Malzemeleri Verme Borcu. 116

(cc) Kılavuzluk Şirketinin Kılavuzun Giderlerini Karşılama Borcu. 117

(dd) Kılavuzluk Şirketinin Kılavuz Kaptanın Kişiliğinin Korunması ile ilgili Borçları-Kılavuz Kaptanı Koruma Borcu- Gözetme Borcu. 117

(ee)  Kılavuzluk Şirketinin Diğer Borçları 119

v.   Hizmet İlişkisinin Devri 120

vi. Hizmet Sözleşmesinin Sona Ermesi 122

(a)  Belirsiz Süreli Hizmet Sözleşmelerinin Sona Ermesi 123

(b)  Hizmet Sözleşmesinin Haklı Sebeple (Derhal) Fesih Yoluyla Sona Erdirilmesi 126

vii. Bireysel İş Sözleşmesi – Toplu İş Sözleşmesi Ayrımı 128

3. Hizmet Verdiği Gemi İlgilileri ile Arasındaki Hukuki İlişki 131

a) Donatan. 131

(1) Genel Olarak. 131

(2) Vekalet Sözleşmesi Hükümleri Çerçevesinde Değerlendirme. 134

b) Kaptan ve Diğer Gemi Adamları 138

c) Yük İlgilileri 142

d) Kılavuz Kaptan ile Deniz Trafik Operatörü ve Üçüncü Şahıslar Arasındaki Hukuki İlişki 142

II. DENİZ TRAFİK OPERATÖRÜ.. 144

A)  TANIM... 144

B)  ATAMA/GÖREVLENDİRME ÇALIŞMA ŞART VE ESASLARI İLE FAALİYETLERİ 145

1. Atama/Görevlendirme Şartları 145

2. Faaliyetleri 149

C)  DENİZ TRAFİK OPERATÖRÜ İLE GEMİ TRAFİK HİZMETLERİ KURULUŞU ARASINDAKİ HUKUKİ İLİŞKİ 150

1. Genel Olarak. 150

2. Sözleşmenin Unsurları Açısından Değerlendirme. 151

3. Tarafların Hak ve Borçları Açısından Değerlendirme. 152

a) Deniz Trafik Operatörünün Borçları 152

(1) Deniz Trafik Operatörünün Sözleşme Konusu Üstlendiği Trafik Organizasyon Hizmeti, Bilgi Hizmeti ve Seyir Yardım Hizmetini Özenle Yapma Borcu. 152

(2) Deniz Trafik Operatörünün Sadakat (Bağlılık) Borcu. 154

(3) Deniz Trafik Operatörünün İşverenin Talimatlarına Uyma ve Denetimine Katlanma Borcu. 154

(4) Deniz Trafik Operatörlerinin Diğer Borçları 155

b) Gemi Trafik Hizmetleri Otoritesinin Borçları 156

(1) Gemi Trafik Hizmetleri Otoritesinin Ücret Ödeme Borcu. 156

(2) Gemi Trafik Hizmetleri Otoritesinin İş İçin Araç ve Malzemeleri Verme Borcu. 157

(3) Gemi Trafik Hizmetleri Otoritesinin Deniz Trafik Operatörüne Karşı Diğer Borçları 157

(4) Hizmet İlişkisinin Devri Bakımından Değerlendirme. 157

(5) Hizmet Sözleşmesinin Sona Ermesi Bakımından Değerlendirme. 158

D)  HİZMET VERDİĞİ GEMİ İLGİLİLERİ İLE ARASINDAKİ HUKUKİ İLİŞKİ 161

1. Donatan. 161

2. Kaptan. 167

a) Genel Olarak. 167

b) Değerlendirme. 173

3. Gemi Adamları ve Yük İlgilileri 176

E)  DENİZ TRAFİK OPERATÖRÜ İLE KILAVUZ KAPTAN VE ÜÇÜNCÜ ŞAHISLAR İLE ARASINDAKİ HUKUKİ İLİŞKİ 176

F)  KILAVUZ KAPTAN İLE DENİZ TRAFİK OPERATÖRÜNÜN KARŞILAŞTIRILMASI 177

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

KILAVUZLUK VE GEMİ TRAFİK HİZMETLERİNİN YERİNE GETİRİLMESİNDEN İLERİ GELEN SORUMLULUK

I.. İDARİ SORUMLULUK.. 180

A)  İDARENİN SORUMLULUĞU.. 180

B)  KILAVUZLUK KURULUŞU VE GEMİ TRAFİK HİZMETLERİ OTORİTESİNİN SORUMLULUĞU.. 184

C)  KILAVUZ KAPTAN VE DENİZ TRAFİK OPERATÖRÜNÜN SORUMLULUĞU.. 186

1. Genel Olarak. 186

2. İdari Yaptırımlar 188

II. CEZAİ SORUMLULUK.. 191

A)  GENEL OLARAK.. 191

B)  BELİRLİ SUÇ TİPLERİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRME. 192

C)  CEZA SORUMLULUĞUNU KALDIRAN VE AZALTAN SEBEPLER İLE GEÇİCİ NEDENLER.. 196

D)  KILAVUZ KAPTANIN VE DENİZ TRAFİK OPERATÖRÜNÜN SORUMLULUĞU.. 197

III. HUKUKİ SORUMLULUK.. 199

A)  İŞ HUKUKU DÜZENLEMELERİ ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRME. 200

B)  BORÇLAR HUKUKU DÜZENLEMELERİ ÇERÇEVESİNDE SORUMLULUK.. 202

1. Haksız Fiilden Sorumluluk. 204

a) Genel Olarak Haksız Fiil Sorumluluğu. 204

b) Haksız Fiil Sorumluluğunun Şartları 205

(1) Hukuka Aykırı Fiil 205

(2) Kusur 208

(3) Zarar 210

(4) İlliyet Bağı 212

c) Kılavuz Kaptanın ve Deniz Trafik Operatörünün Sorumluluğu. 214

d) Kılavuz Kaptanı ve Deniz Trafik Operatörünü İstihdam Edenlerin Üçüncü Kişilerin Uğradığı Zararlardan Sorumluluğu. 216

(1) Genel Olarak. 216

(2) Adam Çalıştıranın Sorumluluğuna dair TBK m. 66 Çerçevesinde Değerlendirme. 217

(3) Adam Çalıştıranın Çalışanın Fiilinden Sorumluluğuna dair  Esaslar (Sorumluluk Şartları Bakımından Değerlendirme) 221

i.   Adam Çalıştıran ile Zarar Veren Kimse Arasında Çalıştırma  İlişkisi Mevcut Olmalıdır 221

ii.  Çalışan, Çalıştıranın İşini Görürken, İşle İlgili Olarak Üçüncü Bir Kişiye Zarar Vermiş Olmalıdır 223

iii. Adam Çalıştıran “Kurtuluş Kanıtı” İleri Sürmemiş Olmalıdır 224

(4) Değerlendirme. 224

2. Borca Aykırılıktan Sorumluluk. 229

a) Borca Aykırılıktan Sorumluluğa Dair Genel Esasların  Belirlenmesi 229

b) Kılavuz Kaptanı ve Deniz Trafik Operatörünü İstihdam Edenlerin Sorumluluğu. 231

(1) Genel Olarak. 231

(2) Sözleşme Yapma Zorunluluğu Bakımından Değerlendirme. 232

(3) Sözleşmeyi Akdeden Temsilcinin Yetkisi Açısından Sorumluluk. 234

(4) Sözleşmenin Kurulma Anı Bakımından Değerlendirme. 235

(5) Kılavuz Kaptanın ve Deniz Trafik Operatörünün Hizmetleri  Sırasında Sahip Oldukları Yetkilerin Kapsamı Bakımından  Değerlendirme. 237

(6) Sözleşmenin Gereği Gibi İfa Edilmemesinden Kaynaklanan  Sorumluluk. 238

c) Yardımcı Kişilerin Fiillerinden Sorumluluk. 239

(1) Yardımcı Kişilerin Fiillerinden Sorumluluğa İlişkin Genel  Esaslar 239

(2) Değerlendirme. 243

d) Sorumsuzluk Anlaşmaları 245

(1) Genel Olarak. 245

(2) Kılavuz Hizmet Faturasına (Pilotage Bill) Eklenen Sorumsuzluk Kayıtlarının ve Yetkili Mahkeme ile Uygulanacak Hukuk  Kurallarının Geçerliliğinin Değerlendirilmesi 248

C)  DONATANIN SORUMLULUĞUNA İLİŞKİN TTK M. 1062 VE M. 1291 ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRME. 251

1. Genel Olarak. 251

2. TTK m. 1062 ve TTK m. 1291 Çerçevesinde “Kılavuzluğun” Kapsamı 256

a) Genel Olarak. 256

b) İnsansız Deniz Araçları Bakımından Değerlendirme. 257

3. Donatanın Kılavuzun Kusurundan Sorumlu Tutulabilmesi için Gerekli Şartlar 260

a) Zarara Sebebiyet Veren Eylemi Gerçekleştiren (Zorunlu  Danışman Kılavuz veya İsteğe Bağlı) Kılavuz Olmalıdır. 261

b) Kılavuz, Zarara Sebebiyet Veren Eyleminde Kusurlu Olmalıdır. 265

c) Kılavuz, Zarara Sebebiyet Veren Eylemi Görevini Yerine  Getirirken Gerçekleştirmiş Olmalıdır. 268

(1) Genel Olarak. 268

(2) Kılavuz Kaptanın “Görevleri” Bakımından Değerlendirme. 270

i.  Kapsamı 270

ii. Görevin Başlangıç ve Bitiş Anının Belirlenmesi 273

d) Kılavuzun Kusurlu ve Hukuka Aykırı Eylemi Sonucu Üçüncü Bir Kişi Zarara Uğramış Olmalıdır 276

4. Donatanın Yükle İlgililere ve Yolculara Karşı Sorumluluğunun Değerlendirilmesi 279

a) Genel Olarak. 279

b) “Yolcu” ve “Yükle ilgili” Kişilerin Tespiti 280

c) Yükle İlgililere ve Yolculara Karşı Sorumluluk Esaslarının  Belirlenmesi 281

(1) Genel Olarak. 281

(2) Geminin Teknik Yönetimine ilişkin Kusurun Sebep olduğu  Zararlar Bakımından Değerlendirme. 282

i.   Sevk Kusuru. 282

ii.  Geminin Başkaca Teknik Yönetimindeki Kusur 283

iii. Teknik Kusur Ticari Kusur Ayırımı 285

iv. Sorumluluğun Hukuki Niteliği 286

d) Sınırlı Sorumluluk. 289

(1) Taşıyanın Sorumluluğunun Sınırlandırılması 289

i.   Genel Olarak. 289

ii.  Yük ilgililerine karşı sorumluluğu. 289

iii. Yolculara Karşı Sorumluluğu. 292

(a)  Yolcunun Ölümü veya Bedensel Zarara Uğramasından  Kaynaklanan Sorumluluğu. 292

(b)  Bagaj Zıyaı ve Hasarından Doğan Sorumluluğu. 293

iv. Değerlendirme. 296

(a) Donatanın Sorumluluğunun Sınırlandırılması 297

(b) Kılavuz Kaptan ve Deniz Trafik Operatörü ile İşverenlerinin Sorumluluklarının Sınırlandırılması 298

(c)  Sorumluluğu sınırlama hakkının kaybı 303

IV. SONUÇ.. 303

KAYNAKÇA.. 311