Uluslararası Hukuk: Temel Kavramlar, Örnek Sorunlar, Davalar ve Kurumlar_{2. Baskı}

II. BASKIYA ÖNSÖZ  III

ÖNSÖZ  V

İÇİNDEKİLER  VII

KISALTMALAR  XVII

ÖZET  XXI

ABSTRACT  XXII

1.    GİRİŞ: ULUSLARARASI TOPLUM, ULUSLARARASI HUKUKTA KİŞİ ve ULUSLARARASI HUKUK KAVRAMLARI 1

Alaeddin YALÇINKAYA

1.1. Uluslararası Toplumun Özellikleri 2

1.1.1. Uluslararası Toplumda Merkezi Yasama Organı Yoktur 3

1.1.2. Uluslararası Toplumda Merkezi Yürütme Organı Yoktur 3

1.1.3. Uluslararası Toplumda Yargı Organlarının Yetkileri  Oldukça Sınırlıdır 4

1.1.4. Devletler Niçin Uluslararası Hukuk Kurallarına Uymak  Zorunda Kalmaktadırlar?  5

1.2. Uluslararası Hukukta Kişi 8

1.2.1. Devletler 8

1.2.2. Uluslararası Örgütler 8

1.2.3. Hükümet Dışı Uluslararası Kuruluşlar 9

1.2.4. Hükümet Dışı Ulusal Kuruluşlar 10

1.2.5. Bireyler 11

1.3. Uluslararası Hukuk, Ulusal Hukuk, Ulusüstü Hukuk  12

1.3.1. Uluslararası Hukuk, Ulusal Hukuk, Devletler Hukuku,  Devletler Umumi Hukuku  12

1.3.2.  Uluslararası Hukuk ve Ulusal Hukuk  13

1.3.2.1. Tekçi (Monist) ve İkici (Düalist) Yaklaşım    13

1.3.3. Uluslararası Hukuk ve Ulusüstü (Supranational) Hukuk  15

1.3.4. Uluslararası Özel Hukuk (Private International Law) 16

1.3.5. Hukuk, Politik Hukuk, Uluslararası Politik Hukuk  16

1.3.6. Doğal Hukuk ve Pozitivist Hukuk  18

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik?  22

2.    ANTİK ÇAĞLARDAN 21. YÜZYILA ULUSLARARASI HUKUK   23

Alaeddin YALÇINKAYA

2.1. Antik Çağlarda Uluslararası Hukuk  23

2.2. Milattan Sonraki Gelişmeler 25

2.3. Orta Çağda Uluslararası Hukuk  26

2.4. İslâmiyet’in Yayılması Sürecindeki Gelişmeler 27

2.5. 1648 Tarihli Westfalia Barışı 29

2.6. 1789 Fransız İhtilali ve 1815 Viyana Kongresi 30

2.7. 1853-1856 Kırım Savaşı 31

2.8. I. Dünya Savaşı ve Milletler Cemiyeti (MC, League of Nations) 33

2.9. 1926 Lokarno Sözleşmeleri 34

2.10. 1928 Briand-Kellogg (Paris) Paktı 35

2.11. 1929 Litvinov Protokolü  35

2.12. Stimpson Doktrini ve Tanımama  35

2.13. II. Dünya Savaşı ve Birleşmiş Milletler 36

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik?  38

3.    ULUSLARARASI HUKUKUN KAYNAKLARI  39

Hakan ARIDEMİR

3.1. Kodifikasyon (Tedvin, Kod Halinde Toplama) 43

3.2. Andlaşmalar Hukuku  43

3.2.1. Andlaşmaların Kökeni ve Tanımı 43

3.2.2. Andlaşmanın Unsurları 46

3.2.3. Andlaşmaların Sınıflandırılması 49

3.2.3.1. Uygulama Alanı Bakımından Sınıflandırma  49

3.2.3.2. Modern/Çağdaş Sınıflandırma  49

3.2.4. Andlaşmaların Yapılışı 51

3.2.4.1 Andlaşma Yapma Yetkisi 52

3.2.4.2. Andlaşma Metninin Oluşturulması 53

3.2.4.3. Andlaşma Metni ve Kabul Edilmesi 54

3.2.4.4. Andlaşmanın Dili 55

3.2.4.5. Andlaşma Metninin Resmileştirilmesi 56

3.2.4.6. Andlaşma Metninin Bağlayıcılık Kazanması 56

3.2.4.6.1. İmza ve Paraf  56

3.2.4.6.2. Andlaşmayı Teşkil Eden Belgelerin Teatisi (Değiş-Tokuşu, Mektup Teatisi) 57

3.2.4.6.3. Onaylama  57

3.2.4.6.4. Kabul ve Tasvip (Uygun Bulma) 58

3.2.4.6.5. Katılma  58

3.2.5. Çekince  58

3.2.6. En Çok Gözetilen Ulus Kaydı 59

3.2.7. Andlaşmaların Yürürlüğe Girmesi 61

3.2.8. Andlaşmaların Tescili ve Yayınlanması 62

3.2.9. Andlaşmaların Uygulanması 63

3.2.10. Andlaşmaların Tadili ve Değiştirilmesi 65

3.2.11. Andlaşmaların Yorumlanması 65

3.2.12. Andlaşmaların Çatışması 66

3.2.13. Andlaşmaların Geçersizliği 67

3.2.14. Andlaşmaların Sona Ermesi, Andlaşma Hükümlerinin  Askıya Alınması 68

3.2.14.1. Andlaşmanın Tarafların Ortak Rızası ile Sona Ermesi 68

3.2.14.2. Andlaşmanın Ağır İhlali 69

3.2.14.3. Sonraki İmkânsızlık  69

3.2.14.4. Andlaşmanın Yapıldığı Şartlarda Köklü Değişiklikler  Olması 69

3.2.14.5. Diplomatik veya Konsolosluk İlişkilerinin Kesilmesi 70

3.2.14.6. Andlaşmanın Sona Ermesi veya Andlaşma Hükümlerinin Askıya Alınmasının Hukuki Sonuçları 70

3.2.15. Türkiye’de Uluslararası Andlaşmaların Yapım Süreci 71

3.3. Teamül – Uluslararası Örf ve Adet Hukuk- Yapılageliş Kuralları 74

3.4. Hukukun Genel İlkeleri 76

3.5. Doktrin (Öğreti) 78

3.5.1. Doktrinlerin Tarihsel Gelişimi 79

3.5.2. Doktrinlerin Uluslararası Hukuktaki Rolü  81

3.6. Mahkeme Kararları (İçtihat) 82

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik?  84

4.    ÜLKE KAZANMA, KAYBETME USULLERİ VE TÜRKİYE'NİN  SINIRLARI  85

Alaeddin YALÇINKAYA

4.1. Ülke Kazanma ve Kaybetme Usulleri 86

4.2. Türkiye'nin Sınırları 89

4.2.1. Bulgaristan ve Yunanistan Sınırı 89

4.2.2. Akdeniz ve Kıbrıs  92

4.2.3. Türkiye ve Yunanistan Arasındaki Adalar, Kıbrıs ve Deniz Alanlarının Hukuki Tahlili 93

4.2.4. Hatay ve Suriye Sınırı 94

4.2.5. Musul-Kerkük Sorunu ve Irak Sınırı 95

4.2.6. İran Sınırı 97

4.2.7. Türkiye ile Azerbaycan (Nahçıvan), Ermenistan ve  Gürcistan Sınırı 98

4.3. Toprak İhtilafları ve Egemenlik Uyuşmazlıklarına İlişkin Mahkeme Kararları 100

4.3.1. Palmas Adası Davası (Hollanda – ABD) 101

4.3.2. Clipperton Adası Davası (Fransa – Meksika) 102

4.3.3. Minquiers ve Ecrehos Davası (İngiltere-Fransa) 103

4.3.4. Batı Sahra Davası (İstişari Görüş) 103

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik?  106

5.    ULUSLARARASI DENİZ HUKUKU

Hakan ARIDEMİR

5.1. İç sular 110

5.2. Karasuları 115

5.3. Takımada Suları 118

5.4. Boğazlar 120

5.5. Türk Boğazlarının Hukuki Statüsü  122

5.5.1. Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ne Göre Boğazlardan Geçiş  Rejimi 124

5.5.2. Montrö Boğazlar Rejimi’nin Uygulanmasında Yaşanan  Sorunlar 130

5.5.3. Rusya-Ukrayna Savaşı ve Montrö Sözleşmesi’nin  Uygulanması 134

5.5.4. Genel Değerlendirme  136

5.6. Bitişik Bölge  137

5.7. Kıta Sahanlığı 138

5.7.1. Kıta Sahanlığı Hukuki Rejimi 139

5.7.2. Kıta Sahanlığının Sınırlandırılması 140

5.7.3. 1969 Kuzey Denizi Kıta Sahanlığı Davası 141

5.7.4. Libya-Malta Kıta Sahanlığı Davası 144

5.7.5. Maine Körfezi’ndeki Deniz Alanlarının Sınırlandırılması Davası: Kanada-ABD Kıta Sahanlığı Davası 145

5.7.6. Adaların Kıta Sahanlığı Üzerindeki Etkisi 146

5.8. Münhasır Ekonomik Bölge  147

5.8.1. Münhasır Ekonomik Bölge Tesis Eden Ülke Hangi Haklara Sahiptir?  149

5.8.2. Karadeniz Özelinde Münhasır Ekonomik Bölge  Sınırlandırılması 150

5.8.3. Doğu Akdeniz ve Münhasır Ekonomik Bölge (MEB)  Tartışmaları 151

5.8.4. Balıkçılık Bölgesi 152

5.9. Açık Deniz  153

5.10. Uluslararası Deniz Yatağı 154

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik?  156

6.    ULUSLARARASI HAVA HUKUKU   157

Hakan ARIDEMİR

Şeyma Nur DEMİRAY KESKİN

6.1. Tanımı ve Tarihi Seyri 157

6.2. Ulusal ve Uluslararası Hava Sahasının Hukuki Statüsü  158

6.3. Hava Sahasının Hukuki Rejimi 160

6.4. Hava SahasınınTelekomünikasyon Amacıyla Kullanımı 163

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik?  165

7.    ULUSLARARASI UZAY HUKUKU   167

Hakan ARIDEMİR

Şeyma Nur DEMİRAY KESKİN

7.1. Uzay Hukukunun Tarihi Gelişimi 167

7.2. Uzayın Hukuki Statüsü ve Rejimi 168

7.3. Uzayda Telekomünikasyon Faaliyetleri 171

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik?  172

8.    İÇİŞLERİNE MÜDAHALE YASAĞI,  MEŞRU MÜDAFAA, DEVLETLERİN EGEMEN EŞİTLİĞİ, KENDİ KADERİNİ TAYİN HAKKI, BM’İN UYGULADIĞI YAPTIRIMLAR   173

Hakan ARIDEMİR

8.1. İçişlerine Müdahale Yasağı 173

8.1.1. Karışmama İlkesinin İstisnai Durumları 178

8.1.2. Karışmama İlkesinden Doğan Uyuşmazlıkların Çözümü  179

8.1.3. Karışma Olarak Nitelendirilebilecek Eylemlerin Örnekler 180

8.2. Meşru Müdafaa  181

8.2.1. Uluslararası Toplumda Yaşanan Meşru Müdafaa Örnekleri 182

8.2.2. Önleyici Meşru Müdafaa  184

8.2.3. Bush Doktrini 184

8.3. Devletlerin Egemen Eşitliği İlkesi 185

8.4. Kendi Kaderini Tayin Hakkı (Self- Determinasyon) 186

8.5. BM’in Uyguladığı Yaptırımlar 187

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik?  192

9.    UYUŞMAZLIKLARIN ÇÖZÜMÜ, DİPLOMASİ, TAHKİM, YARGI, ULUSLARARASI ÖRGÜTLER VE BÖLGESEL ÇÖZÜMLER   193

Alaeddin YALÇINKAYA

9.1. Barışçıl Çözüm Yolu Olarak Diplomasi 194

9.1.1. Uzlaştırma ve Arabuluculuk  194

9.1.2. Tahkim    196

9.1.3. Mahkeme  197

9.1.4. Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM, International  Criminal
Court, ICC) 198

9.2. Uluslararası Örgütler ve Bölgesel Çözüm Yolları 200

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik?  202

10. DEVLETİN SORUMLULUĞU,  DİPLOMATİK HİMAYE VE HALEFİYET   203

Alaeddin YALÇINKAYA

10.1. Devletin Sorumluluğu  204

10.2. Vatandaşlık, Çifte Vatandaşlık  205

10.2.1. Diplomatik Himaye Hakkı 207

10.2.2. Mahkeme Kararları 208

10.3. Uluslararası Hukukta Halef Olma  212

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik?  215

11. DEVLETİN YARGI BAĞIŞIKLIĞI  217

Alaeddin YALÇINKAYA

11.1. Mutlak Yargı Bağışıklığı 219

11.2. Sınırlı Yargı Bağışıklığı 220

11.3. Yargı Bağışıklığından Vazgeçme  221

11.4. Yargı Başlığı Konusunda Mahkeme kararları 222

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik?  229

12. DİPLOMATİK VE KONSOLOSLUK İLİŞKİLERİ  231

Hakan ARIDEMİR

12.1. Diplomatik İlişkiler 231

12.1.1. Diplomatik İlişkilerin Tanımı ve Tarihsel Gelişimi 231

12.1.2. Diplomatik İlişkilerde Devletlerin Temsilcileri 232

12.1.3. Diplomatik Dokunulmazlıklar 236

12.1.4. Diplomatik Pasaportlar ve Vizeler: Uluslararası  Andlaşmalar ve Uygulamalar 239

12.1.5. Diplomatik İlişkilerin Sonlandırılması 241

12.2. Konsolosluk İlişkileri: Tanımı ve Kapsamı 242

12.3. Diplomatik ve Konsolosluk İlişkileri ile İlgili Güncel Konular ve Sorunlar 244

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik?  247

13. ULUSLARARASI EKONOMİ HUKUKU   249

Alaeddin YALÇINKAYA

13.1. Uluslararası Ekonomik İlişkiler ve Hukuk  250

13.2. Uluslararası Ekonomik Örgütleşmeler 253

13.3. GATT (Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması) ve DTÖ  254

13.4. Küreselleşme, Kuzey-Güney Çatışması ve Uluslararası Hukuk  256

13.5. Değerlendirme: Yeni Küresel Sömürü Düzeninde  Uluslararası Ekonomi Hukukunun Yetersizliği 258

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik?  260

14. ULUSLARARASI İNSAN HAKLARI VE İNSANCIL HUKUK   261

Alaeddin YALÇINKAYA

14.1. İnsan Hakları Alanında Yaşanan Gelişmeler 262

14.2. İnsan Hakları Konusunda BM Belgeleri 265

14.2.1. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (İHEB, Universal Declaration of Human Rights, UDHR): 265

14.2.2. Dine ve İnanca Dayalı Dayalı Hoşgörüsüzlüğün ve  Ayrımcılığın Bütün Şekilleriyle Ortadan Kaldırılması Hakkında Bildiri 267

14.2.3. Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Sözleşme, BM İnsan  Hakları Komitesi 268

14.2.4. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 270

14.2.5. Sömürge İdaresi Altındaki Ülkelere ve Halklara  Bağımsızlık Verilmesine İlişkin Bildiri: 1514 Sayılı  BM Genel Kurulu Kararı 272

14.3. İnsancıl Hukuk ve Cenevre Sözleşmeleri 273

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik  279

15. SOYKIRIM SUÇU VE ERMENİ SOYKIRIM İDDİALARI  281

Alaeddin YALÇINKAYA

15.1. Soykırım Kavramı ve Suçu  281

15.2. 1948 Tarihli Soykırımı Önleme ve Cezalandırma  Sözleşmesi 283

15.3. Soykırım Suçunun Yargılanması 285

15.4. Ermeni Soykırım İddiaları, Sürgün ve Tehcir 286

15.4.1. 1915-1916 Osmanlı Mahkemesi, Malta Sürgünleri ve  İngiliz Kraliyet Başsavcılığı Kararı 289

15.5. Ermeni Soykırım İddialarına Karşı Ulusal ve  Uluslararası Mahkeme Kararları 290

15.5.1. Avrupa Birliği Adalet Divanı Kararı 290

15.5.2. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararı 291

15.5.3. Fransa Anayasa Mahkemesi Kararları 293

15.6. Soykırım Suçu Konusunda Mahkeme Kararları 294

15.6.1. Srebrenitsa Soykırımı ve Eski Yugoslavya Uluslararası  Ceza Mahkemesi Kararları 294

15.6.2. Ruanda Soykırımı ve Ruanda Uluslararası Ceza  Mahkemesi Kararları 296

15.6.3. Roma Statüsü ve Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) 297

15.7. Mülteci, Sığınmacı, Göçmen  298

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik?  300

16. ULUSLARARASI ÇEVRE HUKUKU   301

Alaeddin YALÇINKAYA

16.1. 1987 Brundtland Raporu  302

16.2. Rio Sözleşmeleri 303

16.2.1. BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 304

16.2.2. BM Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi 305

16.2.3. BM Çölleşme ile Mücadele Sözleşmesi 306

16.3. 1997 Kyoto Protokolü  307

16.4. 2015 Paris Çevre Sözleşmesi 309

16.5. Değerlendirme: Çevre Sözleşmelerinin Başarısı 310

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik  312

17. ULUSLARARASI ÖRGÜTLER  313

Alaeddin YALÇINKAYA

17.1. Milletler Cemiyeti 314

17.2. Birleşmiş Milletler (BM-United Nations) 315

17.3. Avrupa Konseyi (Council of Europe) 318

17.4. Kuzey Atlantik Andlaşması Örgütü (NATO) 319

17.5. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) 321

17.6. İslam İşbirliği Teşkilatı 323

17.7. Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) 325

17.8. Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (KEİ) 326

17.9. Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) 327

17.10. Avrasyacı Örgütlenmeler (BDT, AEB, KGAÖ) 330

17.10.1. Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) 330

17.10.2. Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) 331

17.10.3. Kolektif Güvenlik Andlaşması Örgütü (KGAÖ) 331

17.11. Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT) ve Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) 332

17.12. Uluslararası Örgütlerde Karar Usulü  334

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik?  338

18. SİBER GÜVENLİK VE ULUSLARARASI HUKUK  339

Ramazan GÜREŞCİ

18.1. İnternetin Yapısına Dair Kısa Bir Değerlendirme ve Kavramsal Çerçeve  341

18.1.1. İnternetin Yapısı 341

18.1.2. Kavramsal Çerçeve  342

18.2. Uluslararası Hukukun Siber Alana Uygulanması 344

18.2.1. Uluslararası Hukuk Kaynaklarının Siber Faaliyetlere  Yönelik Bağlayıcılığı 346

18.2.2. Siber Alanda Egemenlik  347

18.2.3. Uluslararası Hukukta Kuvvet Kullanımı ve Siber  Operasyonlar 348

18.2.3.1. Kuvvete Başvurma Yasağı 349

18.2.3.2. İnsancıl Hukuk ve Siber Saldırılar 351

18.3. Değerlendirme  354

Çalışma Soruları / Örnek Sorular / Neler Öğrendik?  357

KAYNAKLAR  359