Milletlerarası Tahkim

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ ............................................................................................................................................ V

İÇİNDEKİLER ...........................................................................................................................VII

KISALTMALAR LİSTESİ ...................................................................................................... XXI

GİRİŞ ................................................................................................................................................. 1

BİRİNCİ BÖLÜM

MİLLETLERARASI TAHKİME İLİŞKİN TEMEL BİLGİLER

I. MİLLETLERARASI TAHKİM KAVRAMI VE UNSURLARI .................................... 5

A- TAHKİM KAVRAMI ...................................................................................................... 5

B- MİLLETLERARASI TAHKİM KAVRAMI .............................................................. 9

C- MİLLETLERARASI TAHKİMİN UNSURLARI ................................................... 13

II. MİLLETLERARASI TAHKİM MODELLERİ ............................................................... 16

A- AD HOC TAHKİM ....................................................................................................... 16

B- KURUMSAL TAHKİM ................................................................................................ 17

III. MİLLETLERARASI TAHKİMİN AVANTAJ VE DEZAVANTAJLARI ............... 18

A- GENEL OLARAK ......................................................................................................... 18

B- BAĞIMSIZ VE TARAFSIZ YARGI MERCİİ ALGISI ........................................ 19

C- SÜRAT .............................................................................................................................. 20

D- UZMANLIK .................................................................................................................... 21

E- İRADE SERBESTİSİ ..................................................................................................... 22

F- YABANCI HAKEM KARARLARININ TENFİZİNDEKİ KOLAYLIK ....... 23

G- UCUZLUK ....................................................................................................................... 23

H- GİZLİLİK ........................................................................................................................ 24

İ- BARIŞÇIL BİR USUL OLMASI ................................................................................. 25

IV. TÜRKİYE’DE MİLLETLERARASI TAHKİMİN HUKUKSAL KAYNAKLARI ....................................................................................................................... 25

A- GENEL OLARAK ......................................................................................................... 25

B- MİLLETLERARASI TAHKİM YARGILAMALARININ HUKUKÎ REJİMİNİ DÜZENLEYEN MEVZUAT ................................................................ 26

C- YABANCI HAKEM KARARLARININ TANINMASI VE TENFİZİNİ DÜZENLEYEN MEVZUAT ..................................................................................... 27

D- YATIRIM UYUŞMAZLIKLARININ TAHKİM YOLUYLA ÇÖZÜMÜNE İLİŞKİN MEVZUAT .................................................................................................... 27

1. Anayasa Madde 125 ................................................................................................... 27

2. 4501 Sayılı Kamu Hizmetleri İle İlgili İmtiyaz Şartlaşma ve Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklarda Tahkim Yoluna Başvurulması Hâlinde Uyulması Gereken İlkelere Dair Kanun .................................................................................. 28

3. Yatırımların Korunması ve Teşvikine İlişkin İki veya Çok Taraflı Milletlerarası Anlaşmalar ........................................................................................... 28

4. Devletlerle Diğer Devletlerin Vatandaşları Arasındaki Yatırım Uyuşmazlıklarının Halline Dair Anlaşma (ICSID Anlaşması) ........................... 33

a) Genel Olarak ......................................................................................................... 33

b) Merkez’in Yargılama Yetkisi ............................................................................... 34

c) ICSID Tahkim Usulü .......................................................................................... 38

d) ICSID Tahkiminde Esasa Uygulanacak Hukuk.............................................. 40

e) ICSID Hakem Kararları ...................................................................................... 42

E- SİGORTACILIK KANUNU’NDA ÖNGÖRÜLEN SİGORTA TAHKİM SİSTEMİ ........................................................................................................................... 46

İKİNCİ BÖLÜM

TÜRK HUKUKUNA TÂBİ MİLLETLERARASI TAHKİM YARGILAMALARININ HUKUKÎ REJİMİ

I. GENEL OLARAK ................................................................................................................. 53

II. MİLLETLERARASI TAHKİM KANUNU’NA TÂBİ MİLLETLERARASI TAHKİM YARGILAMALARININ HUKUKÎ REJİMİ .............................................. 56

A- GENEL OLARAK ......................................................................................................... 56

B- MTK’NIN UYGULAMA ALANI .............................................................................. 57

1. Genel Olarak ............................................................................................................... 57

2. Tarafların MTK’ya Tâbi Olma İradesinin Bulunması ......................................... 58

3. Yabancılık Unsuru Bulunması ................................................................................. 61

a) Genel Olarak ......................................................................................................... 61

b) Tarafların Yerleşim Yerlerinin veya Olağan Oturma Yerlerinin yahut İşyerlerinin Ayrı Devletlerde Bulunması .......................................................... 62

c) Tarafların Yerleşim Yerlerinin veya Olağan Oturma Yerlerinin yahut İşyerlerinin Tahkim Yerinden Başka Bir Devlette Bulunması ..................... 64

d) Tarafların Yerleşim Yerlerinin veya Olağan Oturma Yerlerinin yahut İşyerlerinin Esas Sözleşmeden Doğan Yükümlülüklerin Önemli Bir Bölümünün İfa Edileceği Yerden veya Uyuşmazlık Konusunun En Çok Bağlantılı Olduğu Yerden Başka Bir Devlette Bulunması .................... 65

e) Tahkim Anlaşmasının Dayanağını Oluşturan Esas Sözleşmeye Taraf Olan Şirket Ortaklarından En Az Birinin Yabancı Sermayeyi Teşvik Mevzuatına Göre Yabancı Sermaye Getirmiş Olması veya Bu Sözleşmenin Uygulanabilmesi İçin Yurt Dışından Sermaye Sağlanması Amacıyla Kredi ve/veya Güvence Sözleşmeleri Yapılmasının Gerekli Olması .................................................................................................................... 66

f) Tahkim Anlaşmasının Dayanağını Oluşturan Esas Sözleşme veya Hukukî İlişkinin Bir Ülkeden Diğerine Sermaye veya Mal Geçişini Gerçekleştirmesi ................................................................................................... 67

4. MTK’nın Konu Bakımından Kapsamına Giren ve Tahkime Elverişli Bir Uyuşmazlık Bulunması .............................................................................................. 68

a) Genel Olarak ......................................................................................................... 68

b) İki Tarafın İradesine Tâbi Olmayan Uyuşmazlıklar ....................................... 70

i. Genel Olarak .................................................................................................. 70

ii. İş Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklar ............................................... 71

iii. Tüketici Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklar ................................... 75

iv. Kira Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklar .......................................... 76

v. Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan Doğan Uyuşmazlıklar ................................ 78

vi. İcra ve İflâs Hukuku Davaları ..................................................................... 79

vii. Kamu Hizmetleri İle İlgili İmtiyaz Şartlaşma ve Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklar .................................................................................... 86

viii. Ortaklıklar Hukuku Uyuşmazlıkları ............................................................ 87

ix. Gemiler Üzerindeki Mülkiyet Hakkına ve Kanunî Rehin Hakkına İlişkin Uyuşmazlıklar ..................................................................................... 91

x. Spor Hukuku Uyuşmazlıkları....................................................................... 96

xi. Rekabet Hukuku Uyuşmazlıkları ................................................................ 97

xii. Fikrî ve Sınaî Haklardan Doğan Uyuşmazlıklar ....................................... 97

c) Türkiye’de Bulunan Taşınmaz Mallar Üzerindeki Aynî Haklara İlişkin Uyuşmazlıklar ........................................................................................................ 98

5. MTK’nın Zaman Bakımından Uygulama Alanı................................................. 100

C- MTK İLE HMK ARASINDAKİ İLİŞKİ ............................................................... 102

D- DEVLET MAHKEMESİ TARAFINDAN YAPILMASI ÖNGÖRÜLEN İŞLERDE MÜDAHALENİN SINIRI VE GÖREVLİ-YETKİLİ MAHKEME .................................................................................................................. 103

E- TAHKİM ANLAŞMASININ HUKUKÎ REJİMİ VE TAHKİM İLK İTİRAZI ......................................................................................................................... 106

F- GEÇİCİ HUKUKÎ KORUMA ÖNLEMLERİ ..................................................... 113

1. Genel Olarak ............................................................................................................ 113

2. İhtiyatî Tedbir ve İhtiyatî Haciz ........................................................................... 114

3. Delil Tespiti .............................................................................................................. 126

G- HAKEMLERE İLİŞKİN DÜZENLEMELER .................................................... 127

1. Genel Olarak ............................................................................................................ 127

2. Hakemlerin Sayısı .................................................................................................... 127

3. Hakemlerin Seçimi .................................................................................................. 129

4. Hakemlerin Reddi ................................................................................................... 147

5. Hakemlerin Görevinin Sona Ermesi ve Sorumluluğu ...................................... 152

6. Hakemlerin Yetkisi ................................................................................................. 154

H- TAHKİM YARGILAMA USULÜ ........................................................................... 157

1. Genel Olarak ............................................................................................................ 157

2. Tahkim Yargılamasında Tarafların Eşitliği ve Temsili...................................... 158

3. Yargılama Kurallarının Belirlenmesi .................................................................... 159

4. Tahkim Yeri ............................................................................................................. 160

5. Davanın Açıldığı Tarih ........................................................................................... 161

6. Tahkim Süresi .......................................................................................................... 162

7. Tahkim Yargılamasının Lisanı .............................................................................. 170

8. Dava ve Cevap Dilekçeleri .................................................................................... 171

9. Tebligat ..................................................................................................................... 174

10. İddianın veya Savunmanın Değiştirilmesi veya Genişletilmesi ....................... 175

11. Görev Belgesi .......................................................................................................... 181

12. Duruşma ve Yazılı Yargılama ............................................................................... 186

13. Taraflardan Birinin Yargılamaya Katılmaması ................................................... 189

14. Deliller ....................................................................................................................... 190

15. Tahkimde Derdestlik .............................................................................................. 202

16. Bekletici Mesele ....................................................................................................... 203

17. Tahkim Yargılamalarının Birleştirilmesi ve Ayrılması (Tefriki)....................... 206

18. Tahkim Yargılamasında Dava Arkadaşlığı .......................................................... 213

19. Tahkim Yargılamasında Davaya Müdahale ........................................................ 217

20. İsticvap ...................................................................................................................... 220

21. Eski Hâle İade ......................................................................................................... 221

22. Adlî Tatil ................................................................................................................... 221

23. Topluluk Davalarının Tahkimde Görülmesi ...................................................... 221

İ- UYUŞMAZLIĞIN ESASINA UYGULANACAK HUKUK KURALLARI . 224

J- TAHKİM YARGILAMASININ SONA ERMESİ ............................................... 230

1. Genel Olarak ............................................................................................................ 230

2. Davacının Davasını Geri Alması .......................................................................... 231

3. Yargılamanın Sona Erdirilmesi Konusunda Tarafların Anlaşması ................. 231

4. Hakemlerin Yargılamanın Sürdürülmesini Gereksiz veya İmkânsız Bulması ..................................................................................................................... 232

5. Tahkim Süresinin Uzatılmasına İlişkin Talebin Devlet Mahkemesince Reddedilmesi ............................................................................................................ 233

6. Hakem Kararının Oybirliğiyle Verilmesi Taraflarca Öngörülmesine Rağmen Hakemlerin Oybirliğiyle Karar Verememesi ...................................... 233

7. Taraflardan Birinin “Taraf Olma Niteliği”ni Kaybetmesi Sebebiyle Tahkim Yargılamasına Devam Edilememesi ..................................................... 234

8. Yargılama Giderleri İçin Avans Yatırılmaması .................................................. 235

K- HAKEM KARARI ...................................................................................................... 237

1. Genel Olarak ............................................................................................................ 237

2. Hakem Kararının Verilme Usulü ......................................................................... 238

3. Hakem Kararlarında Belirtilmesi Gereken Hususlar ........................................ 242

a) Genel Olarak ...................................................................................................... 242

b) Tarafların ve Varsa Temsilcileri ile Vekillerinin Ad ve Soyadları, Unvanları ve Adresleri ...................................................................................... 243

c) Kararın Gerekçesi ve Tazminata İlişkin İstemlerde Hükmedilen Tazminatın Miktarı ............................................................................................ 243

d) Tahkim Yeri ve Kararın Tarihi ....................................................................... 245

e) Kararı Veren Hakemin veya Hakemlerin Ad ve Soyadları, İmzaları ve Karşı Oyları ........................................................................................................ 246

f) Karara Karşı İptal Davası Açılabileceği ......................................................... 247

4. Hakem Kararının Düzeltilmesi, Yorumu ve Tamamlanması .......................... 248

L- HAKEM KARARLARINA KARŞI KANUN YOLU: İPTAL DAVASI ........ 254

1. Genel Olarak ............................................................................................................ 254

2. İptal Sebepleri .......................................................................................................... 262

a) Davacı Tarafından İddia ve İspat Edilmesi Gereken İptal Sebepleri ....... 262

i. Taraflar Arasında Geçerli Bir Tahkim Anlaşması Bulunmaması ....... 262

ii. Hakemlerin Seçiminde Usule Aykırılık ................................................... 264

iii. Kararın Tahkim Süresi İçinde Verilmemiş Olması ............................... 268

iv. Hakemlerin Kendi Yetkileri Hakkındaki Kararlarının Hukuka Aykırı Olması........................................................................................................... 270

v. Hakemlerin Yetkilerini Aşması ................................................................ 271

vi. Tahkim Yargılamasının Usule Aykırı Yürütülmesi ve Bu Aykırılığın Hakem Kararının Esasına Etkili Olması ................................................ 279

vii. Tahkim Yargılamasında Tarafların Eşitliği İlkesinin Gözetilmemiş Olması........................................................................................................... 288

b) İptal Davasına Bakan Mahkeme Tarafından Resen Dikkate Alınması Gereken İptal Sebepleri .................................................................................... 289

i. Hakem Kararına Konu Uyuşmazlığın Türk Hukukuna Göre Tahkime Elverişli Olmaması .................................................................... 289

ii. Hakem Kararının Kamu Düzenine Aykırı Olması ............................... 290

3. İptal Davasının Usulü ............................................................................................. 317

M- HAKEM KARARLARININ İCRA EDİLEBİLİR HÂLE GELMESİ ............ 328

N- HAKEM KARARLARININ KESİN HÜKÜM ETKİSİ ................................... 329

O- TAHKİM GİDERLERİ ............................................................................................. 334

1. Genel Olarak ............................................................................................................ 334

2. Hakem Ücreti .......................................................................................................... 335

3. Yargılama Giderleri ................................................................................................. 340

a) Hakemlerin Seyahat Giderleri ve Yaptıkları Diğer Masraflar .................... 340

b) Hakemlerce Atanan Bilirkişilere ve Yardımına Başvurulan Diğer Kişilere Ödenen Ücretler ve Keşif Giderleri ................................................ 341

c) Tanıkların Seyahat Giderleri ve Yaptıkları Diğer Masraflar ....................... 341

d) Davayı Kazanan Tarafın Varsa Vekili İçin Avukatlık Asgarî Ücret Tarifesine Göre Hakemlerce Takdir Edilen Vekâlet Ücreti ...................... 341

e) MTK’ya Göre Devlet Mahkemelerine Yapılacak Başvurularda Alınan Yargı Harçları ..................................................................................................... 342

f) Tahkim Yargılamasına İlişkin Bildirim Giderleri ......................................... 342

4. Avans Yatırılması .................................................................................................... 342

5. Giderlerin Paylaştırılması ....................................................................................... 343

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

YABANCI HAKEM KARARLARININ TANINMASI VE TENFİZİ

I. GENEL OLARAK .............................................................................................................. 345

II. YABANCI HAKEM KARARI KAVRAMI ................................................................... 348

III. TANIMA VE TENFİZ KAVRAMLARI ....................................................................... 358

IV. YABANCI HAKEM KARARLARININ TANINMASI VE İCRASI HAKKINDAKİ 10 HAZİRAN 1958 TARİHLİ BM (NEW YORK) ANLAŞMASI ........................................................................................................................ 360

A- GENEL OLARAK ...................................................................................................... 360

B- NEW YORK ANLAŞMASI İLE TARAF DEVLETLERİN HUKUKLARI VE DİĞER MİLLETLERARASI ANLAŞMALAR ARASINDAKİ İLİŞKİ . 362

C- TARAF DEVLETLERİN NEW YORK ANLAŞMASI’NDAN YARARLANMASININ SINIRI ............................................................................... 363

D- TAHKİM ANLAŞMASINA TÂBİ UYUŞMAZLIKLARIN TARAF DEVLET MAHKEMELERİNDE DAVA EDİLMESİ HÂLİNDE MAHKEMELERİN NASIL HAREKET ETMESİ GEREKTİĞİ .................. 363

E- YABANCI HAKEM KARARLARININ TANINMASINA VE TENFİZİNE İLİŞKİN HÜKÜMLER .................................................................... 364

1. New York Anlaşması’nın Konu, Zaman, Yer ve Kişi Bakımından Uygulama Alanı ....................................................................................................... 364

2. New York Anlaşması’nda Öngörülen Tanıma ve Tenfiz Engelleri ............... 366

a) Genel Olarak ...................................................................................................... 366

b) Davalı Tarafından İddia ve İspat Edilmesi Gereken Tanıma ve Tenfiz Engelleri .............................................................................................................. 367

i. Taraflar Arasında Geçerli Bir Tahkim Anlaşması Bulunmaması ....... 367

ii. Davalının Tahkim Yargılamasında Savunma Hakkından Mahrum Kalmış Olması ............................................................................................. 372

iii. Hakem Kararının Tahkim Anlaşmasında Öngörülmeyen Bir Uyuşmazlığa İlişkin Olması veya Tahkim Anlaşmasının Kapsamını Aşan Hükümler İçermesi .......................................................................... 392

iv. Hakemlerin Seçiminin ve Tahkim Yargılamasının Tarafların Anlaşmasına ve Anlaşma Yoksa Tahkim Yeri Hukukuna Uygun Olmaması ..................................................................................................... 400

v. Hakem Kararının Taraflar İçin Henüz Bağlayıcı Olmaması veya Hakem Kararının Verildiği yahut Hukukuna Tâbi Olduğu Ülkenin Yetkili Makamı Tarafından İptal Edilmiş Olması yahut İcrasının Geri Bırakılmış Olması .............................................................................. 406

c) Tanıma-Tenfiz Mahkemesi Tarafından Resen Dikkate Alınması Gereken Tanıma-Tenfiz Engelleri ................................................................. 412

i. Hakem Kararına Konu Uyuşmazlığın Tahkime Elverişli Olmaması 412

ii. Hakem Kararının Tanınması ve Tenfizinin Kamu Düzenine Aykırı Olması........................................................................................................... 412

V. 5718 SAYILI MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK VE USUL HUKUKU HAKKINDA KANUN ...................................................................................................... 413

A- GENEL OLARAK ...................................................................................................... 413

B- MÖHUK’TA ÖNGÖRÜLEN TANIMA VE TENFİZ ENGELLERİ .......... 414

1. Genel Olarak ............................................................................................................ 414

2. Taraflar Arasında Bir Tahkim Anlaşması Bulunmaması .................................. 414

3. Taraflar Arasındaki Tahkim Anlaşmasının Geçersiz Olması .......................... 414

4. Hakem Kararının Genel Ahlâka ve Kamu Düzenine Aykırı Olması............. 415

5. Hakem Kararının Tahkime Elverişli Olmaması ................................................ 415

6. Davalının Hakemler Önünde Usulünce Temsil Edilmemiş Olması .............. 416

7. Davalının Hakem Seçiminden Haberdar Edilmemiş Olması veya İddia yahut Savunma Hakkından Yoksun Bırakılmış Olması ................................... 416

8. Hakem Seçiminin ve Tahkim Yargılamasının Usule Uygun Olmaması ........ 417

9. Hakem Kararının Tahkim Anlaşmasının Sınırlarını Aşması ............................ 418

10. Hakem Kararının Kesinleşmemiş veya İcra Kabiliyeti Kazanmamış yahut Bağlayıcılık Kazanmamış veyahut İptal Edilmiş Olması .................................. 418

VI. YABANCI HAKEM KARARLARININ TANINMASI VE TENFİZİNE İLİŞKİN USUL KURALLARI ......................................................................................... 421

A- GENEL OLARAK ...................................................................................................... 421

B- HUSUMET .................................................................................................................... 422

C- YETKİLİ VE GÖREVLİ MAHKEME ................................................................. 425

D- DİLEKÇELER TEATİSİ .......................................................................................... 426

1. Genel Olarak ............................................................................................................ 426

2. Dava Dilekçesi ve Ekleri........................................................................................ 427

3. Cevap Dilekçesi ve Ekleri ...................................................................................... 429

E- DAVA ŞARTLARI ...................................................................................................... 430

F- TANIMA VE TENFİZ DAVALARINDA İLERİ SÜRÜLEBİLECEK İTİRAZLAR .................................................................................................................. 435

G- İSPAT YÜKÜ ............................................................................................................... 440

H- YARGILAMA USULÜNE DAİR ESASLAR ....................................................... 440

İ- TANIMA VE TENFİZ DAVALARINDA VERİLECEK KARARLAR VE BU KARARLARA KARŞI BAŞVURU YOLLARI .............................................. 443

J- TENFİZİNE HÜKMEDİLEN YABANCI HAKEM KARARLARININ İCRASI ........................................................................................................................... 445

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

TAHKİM ANLAŞMASI

I. TAHKİM ANLAŞMASININ İŞLEVİ VE HUKUKÎ NİTELİĞİ ........................... 447

II. TAHKİM ANLAŞMASININ YORUMU ....................................................................... 451

A- TAHKİM ANLAŞMASININ YORUMUNDA TAHKİM HUKUKU İLKELERİNİN ÜSTÜNLÜĞÜ ............................................................................... 451

B- TAHKİMİN İSTİSNAÎ KARAKTERİ SEBEBİYLE TAHKİM ANLAŞMASININ DAR YORUMLANMASI....................................................... 452

C- TAHKİM ANLAŞMASININ ESAS SÖZLEŞMEDEN BAĞIMSIZLIĞI .... 454

III. TAHKİM ANLAŞMALARININ GEÇERLİLİĞİ VE KAPSAMI HAKKINDA KARAR VERME YETKİSİ .............................................................................................. 467

IV. TAHKİM ANLAŞMASININ GEÇERLİLİĞİ ............................................................. 486

A- GENEL OLARAK ...................................................................................................... 486

B- TAHKİM ANLAŞMASININ TARAFLARIN EHLİYETİ BAKIMINDAN GEÇERLİLİĞİ ............................................................................................................ 487

1. Tarafların Ehliyeti Bakımından Tahkim Anlaşmasının Geçerliliğini Tayin Edecek Hukuk ......................................................................................................... 487

2. Tarafların Ehliyeti Bakımından Tahkim Anlaşmasının Geçerliliğini Tayin Edecek Maddî Hukuk Kuralları ........................................................................... 492

C- TAHKİM ANLAŞMASININ ŞEKİL BAKIMINDAN GEÇERLİLİĞİ ........ 496

1. Genel Olarak ............................................................................................................ 496

2. Tahkim Anlaşmasının Şeklî Geçerliliği Konusunda Uygulanacak Hukuk ... 499

3. Tahkim Anlaşmasının Şeklî Geçerliliğine İlişkin Hukukî Düzenlemeler ...... 500

a) Genel Olarak ...................................................................................................... 500

b) Milletlerarası Tahkim Kanunu Madde 4(2) ................................................... 501

c) 1961 Tarihli Avrupa Anlaşması Madde I(2)(a) ............................................. 502

d) 1958 tarihli New York Anlaşması Madde II(2) ............................................ 502

4. Tahkim Anlaşmasının Şeklî Geçerliliğini Temin Eden İşlemler ..................... 504

a) Tahkim Anlaşmasının Taraflarca İmzalanmış Bir Belgede Yer Alması ... 504

b) Tahkim Anlaşmasının Taraflar Arasında Teati Edilen Bir Belgede Yer Alması .................................................................................................................. 510

c) Dava Dilekçesinde Yazılı Bir Tahkim Anlaşmasının Varlığının İddia Edilmesine Davalının Cevap Dilekçesinde İtiraz Etmemiş Olması ......... 515

5. İktisadi Müesseselerde Mecburî Türkçe Kullanılması Hakkında Kanun’un Tahkim Anlaşmalarının Geçerliliği Üzerindeki Etkisi ...................................... 516

a) Genel Olarak ...................................................................................................... 516

b) Milletlerarası Nitelikli Tahkim Anlaşmaları 805 Sayılı Kanun’un Kapsamına Girer Mi? ....................................................................................... 518

c) Milletlerarası Tahkim Anlaşmaları 805 Sayılı Kanun Kapsamındaki Sözleşmelerden Görüldüğü Takdirde Bu Kanun Hükümlerinin Milletlerarası Tahkim Anlaşmaları Bakımından Yorumlanma ve Uygulanma Biçimi ............................................................................................. 522

i. Genel Olarak ............................................................................................... 522

ii. Türk Tâbiiyetindeki Şirket veya Müesseseler Arasındaki Tahkim Anlaşmaları Bakımından 805 Sayılı Kanun’da Öngörülen Türkçe Zorunluluğu ................................................................................................. 523

(aa) Genel Olarak ..................................................................................... 523

(bb) Türk Tâbiiyetindeki İki Şirket veya Müessese Arasında Akdedilmiş Olma Koşulu ................................................................ 523

(cc) “Türkiye Dâhilinde Olma” Koşulu .................................................... 524

iii. Yabancı Şirket veya Müesseseler ile Türk Tâbiiyetindeki Şirket veya Müesseseler Arasındaki Milletlerarası Tahkim Anlaşmaları Bakımından 805 Sayılı Kanun’da Öngörülen Türkçe Zorunluluğu ... 528

d) 805 Sayılı Kanun’un 1. ve 2. Maddelerine Aykırılığın Müeyyidesi ............ 532

D- TAHKİM ANLAŞMASININ ESAS BAKIMINDAN GEÇERLİLİĞİ .......... 535

1. Genel Olarak ............................................................................................................ 535

2. Tahkim Anlaşmasının Esas Bakımından Geçerliliği Konusunda Uygulanacak Hukuk................................................................................................ 537

3. Tahkim İradesinin Açık ve Kesin Olması ........................................................... 548

4. Atıf (Incorporation by Reference) Yoluyla Kurulan Tahkim Anlaşmalarının Geçerliliği ..................................................................................... 565

a) Genel Olarak ...................................................................................................... 565

b) Tahkim Şartının Yer Aldığı Belgeye Yapılan Genel Atfın Doğrudan Geçersiz Sayılması ............................................................................................. 567

c) Taraflar Arasındaki İlişki ile Somut Olaydaki Hâl ve Şartlara Göre Karar Verilmesi .................................................................................................. 568

d) Tahkim Şartının Yer Aldığı Belgeye Yapılan Genel Atfın Doğrudan Geçerli Sayılması................................................................................................ 571

5. Genel İşlem Koşullarında Yer Alan Tahkim Anlaşmalarının Geçerliliği ...... 575

6. Vekil Marifetiyle Kurulan Tahkim Anlaşmalarının Geçerliliği ........................ 579

7. Asimetrik Tahkim Anlaşmalarının Geçerliliği .................................................... 586

8. Patolojik Tahkim Anlaşmalarının Geçerliliği ..................................................... 595

a) Genel Olarak ...................................................................................................... 595

b) Mevcut veya Belirli Olmayan Tahkim Merkezlerini Yetkilendiren Tahkim Anlaşmaları .......................................................................................... 596

i. Genel Olarak ............................................................................................... 596

ii. Yetkili Kılınan Tahkim Merkezinin Mevcut veya Belirli Olmadığı Tahkim Anlaşmalarının Geçerli Sayılması .............................................. 599

(aa) Genel Olarak ..................................................................................... 599

(bb) Yetkili Kılınan Tahkim Merkezinin Mevcut veya Belirli Olmadığı Tahkim Anlaşmalarının Yorum Yoluyla Geçerli Sayılması ............................................................................................. 599

(cc) Yetkili Kılınan Tahkim Merkezinin Mevcut veya Belirli Olmadığı Tahkim Anlaşmalarının Kısmen Geçerli Sayılması ... 614

iii. Yetkili Kılınan Tahkim Merkezinin Mevcut veya Belirli Olmadığı Tahkim Anlaşmalarının Geçersiz Sayılması ........................................... 621

E- TAHKİM ANLAŞMASININ GEÇERSİZ OLDUĞU İTİRAZININ DÜRÜSTLÜK KURALI GEREĞİ DİKKATE ALINMAMASI ..................... 629

V. TAHKİM ANLAŞMASININ KAPSAMI ....................................................................... 639

A- TAHKİM ANLAŞMASININ KİŞİ BAKIMINDAN KAPSAMI ..................... 639

1. Genel Olarak ............................................................................................................ 639

2. Kural: Tahkim Anlaşmalarının Nispîliği ............................................................. 641

3. İstisna: Tahkim Anlaşmasının Üçüncü Kişilere Teşmili .................................. 643

a) Genel Olarak ...................................................................................................... 643

b) Tahkim Anlaşmasının Üçüncü Kişilere Teşmilinde Uygulanacak Hukuk .................................................................................................................. 644

c) Yasal Düzenlemeler Gereği Teşmil ................................................................ 651

d) Temsil İlişkisi Kapsamında Teşmil ................................................................ 652

e) Ortaklık İlişkileri Kapsamında Teşmil ........................................................... 656

i. Genel Olarak ............................................................................................... 656

ii. Adî Ortaklık Kapsamında Teşmil ............................................................ 657

iii. Şirketler Topluluğu Kapsamında Teşmil ................................................ 657

iv. Ortaklık İçi Tahkim Anlaşmalarının Teşmili ......................................... 678

f) Halefiyet Kapsamında Teşmil ......................................................................... 680

i. Genel Olarak ............................................................................................... 680

ii. Küllî Halefiyet ............................................................................................. 681

iii. Cüzî Halefiyet .............................................................................................. 688

(aa) Genel Olarak ..................................................................................... 688

(bb) Konişmentonun Devri ..................................................................... 688

(cc) Alacağın Devri ................................................................................... 695

(dd) Sigortacının Halefiyeti ...................................................................... 708

g) Garanti veya Kefalet Sorumluluğu Kapsamında Teşmil ............................ 713

h) Üçüncü Kişi Yararına Sözleşme Kapsamında Teşmil ................................ 719

i) Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı Kapsamında Teşmil .................................................................................................................. 728

i. Genel Olarak ............................................................................................... 728

ii. Çelişkili Davranış Yasağı ........................................................................... 729

iii. Tüzel Kişilik Perdesinin Kaldırılması ...................................................... 735

j) Devlet Birimleri Tarafından Akdedilen Tahkim Anlaşmalarının Devlete Teşmili ................................................................................................................. 745

k) Farklı Taraflarca Akdedilen Farklı Sözleşmeler Arasındaki Bağlantıya İstinaden Teşmil ................................................................................................ 757

B- TAHKİM ANLAŞMASININ KONU BAKIMINDAN KAPSAMI ................ 766

VI. TAHKİM ANLAŞMASI HAZIRLANIRKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN TEMEL HUSUSLAR .................................................................................. 780

A- GENEL OLARAK ...................................................................................................... 780

B- ASLÎ UNSURLAR ....................................................................................................... 781

1. Tahkim İradesi ......................................................................................................... 781

2. Tahkim Anlaşmasının Şekli ................................................................................... 782

3. Atıf (Incorporation by Reference) Yoluyla Kurulan Tahkim Anlaşmaları ... 782

4. Tahkim Anlaşmasının Lisanı ................................................................................. 783

5. Tarafların Ehliyeti ................................................................................................... 783

6. Vekil Marifetiyle Kurulan Tahkim Anlaşmaları ................................................. 783

7. Tahkime Elverişlilik ................................................................................................ 784

8. Asimetrik Tahkim Anlaşmaları ............................................................................. 784

9. Patolojik Tahkim Anlaşmaları ............................................................................... 784

10. Tahkim Yeri ............................................................................................................. 785

11. Tahkim Anlaşmasının Kişi Bakımından Kapsamı ............................................. 786

12. Tahkim Anlaşmasının Konu Bakımından Kapsamı ......................................... 786

13. Çok Aşamalı Tahkim Şartları ................................................................................ 786

14. Tahkim Anlaşmasının Tâbi Olduğu Hukuk ....................................................... 787

C- TALÎ UNSURLAR ...................................................................................................... 787

1. Kurumsal Tahkim – Ad Hoc Tahkim Tercihi ................................................... 787

2. Esasa Uygulanacak Hukuk Kuralları ................................................................... 788

3. Usule Uygulanacak Hukuk Kuralları ................................................................... 788

4. Hakemlerin Sayısı, Nitelikleri ve Hakem Seçimi Usulü .................................... 789

5. Tahkim Yargılamasının Lisanı .............................................................................. 789

6. Tahkim Süresi .......................................................................................................... 789

7. Deliller ....................................................................................................................... 790

8. Masraf veya Ücretlerin Dağılımı ........................................................................... 790

9. Hakem Kararının Bağlayıcılığı ve İptal Davası Açmaktan Feragat ................ 790

KAYNAKÇA .............................................................................................................................. 791

KAVRAM İNDEKSİ ................................................................................................................ 827