Tezgahüstü Piyasada Kurulan Opsiyon Sözleşmeleri

ÖNSÖZ   V

İÇİNDEKİLER   VII

KISALTMALAR   XIII

ÖZET   XV

ABSTRACT   XVI

GİRİŞ  1

BİRİNCİ BÖLÜM

OPSİYONLARIN TARİHSEL VE KAVRAMSAL ÇERÇEVESİ TEMEL KAVRAMLARI VE TÜRLERİ

1.1. Opsiyon Kavramının Tarihçesi 3

1.1.1. Türkiye’de Opsiyon Piyasalarının Gelişimi ve  Yasal Düzenlemeler 6

1.2. Opsiyonların Finans Piyasalarındaki Yeri 8

1.2.1. Sermaye Piyasası Aracı Olarak Opsiyon Kavramı ve  Türev İşlem Niteliği 9

1.2.2. Opsiyonların  Kaldıraç Etkisi 9

1.3. Opsiyonların Kullanım Amaçları 11

1.3.1. Riskten Korunma (Hedging) 11

1.3.2. Spekülasyon  11

1.3.3. Arbitraj 12

1.4. Opsiyon Sözleşmesinin Temel Kavramları 12

1.4.1. Opsiyon Alıcısı ve Satıcısı, Uzun ve Kısa Pozisyon  12

1.4.2. Dayanak Varlık  13

1.4.3. Temsili Değer 13

1.4.4. Opsiyon Vadesi 13

1.4.5. Kullanım Fiyatı 14

1.4.6. Opsiyon Primi (Premium) 14

1.5. Opsiyon Türleri 17

1.5.1. Hakkın Türü Bakımından Opsiyonlar 17

1.5.1.1. Alım(Call) Opsiyonları 17

1.5.1.2. Satım(Put) Opsiyonları 17

1.5.1.3. Karmaşık Opsiyonlar 17

1.5.2. Dayanak Varlık Bakımından Opsiyonlar 18

1.5.2.1. Hisse Senedi Opsiyonları 18

1.5.2.2. Endeks Opsiyonları 18

1.5.2.3. Döviz Opsiyonları 19

1.5.2.4. Faiz Opsiyonları 19

1.5.2.5. Emtia Opsiyonları 19

1.5.2.6. Borçlanma Araçları(Bono-Tahvil) Üzerine Opsiyonlar 20

1.5.2.7. Diğer Dayanak Varlıklar 20

1.5.2.8. Kripto Varlıkların Durumu  20

1.5.3. Karlılık Durumlarına Göre Opsiyonlar 22

1.5.3.1. Parada Opsiyon  22

1.5.3.2. Para Dışı Opsiyon  22

1.5.3.3. Başabaş Opsiyon  22

1.5.4. Vadelerine Göre Opsiyonlar 22

1.5.4.1. Avrupa Tipi Opsiyon  22

1.5.4.2. Amerikan Tipi Opsiyon  23

1.5.5. Örgütlenme Yapılarına Göre Opsiyonlar 23

1.5.5.1. Organize Piyasalar 24

1.5.5.2. Tezgahüstü (Over the Counter) Piyasalar 24

İKİNCİ BÖLÜM

TEZGAHÜSTÜ PİYASADA YATIRIM KURULUŞLARININ ALIM SATIM ARACILIĞI FAALİYETİ ÇERÇEVESİNDE OPSİYON SÖZLEŞMELERİNİN KURULUŞU VE HUKUKİ NİTELİĞİ

2.1. Tezgahüstü Piyasada Alım Satım Aracılığı Faaliyeti 27

2.1.1. Genel olarak  27

2.1.2. Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri 29

2.1.2.1. Emir İletimine Aracılık Yöntemi 29

2.1.2.2. İşlem Aracılığı Yöntemi 30

2.1.2.3. Portföy Aracılığı Yöntemi 32

2.1.3. Yan Hizmetler 35

2.2. Tezgahüstü Piyasada Kurulan Opsiyon Sözleşmesinin Tanımı ve Hukuki Niteliği 35

2.2.1. Tanımı 35

2.2.2. Hukuki Niteliği 37

2.2.2.1. Hukuki Niteliğe İlişkin Teoriler 37

2.2.2.1.1. Ön Sözleşme Teorisi 37

2.2.2.1.2. İcap Teorisi 39

2.2.2.1.3. Şart Teorisi 39

2.2.2.1.4. Yenilik Doğuran Hak (Kurma) Teorisi 41

2.3. Tezgahüstü Piyasada Taraflar 41

2.3.1. Yatırımcı 42

2.3.1.1. Yatırımcının Müşteri Niteliği 43

2.3.1.1.1. Genel Müşteri 44

2.3.1.1.2. Profesyonel Müşteri 44

2.3.1.2. Yatımcının Tüketici Niteliği 45

2.3.2. Yatırım Kuruluşu  53

2.3.2.1. Banka  54

2.3.2.2. Aracı Kurum   56

2.4. Opsiyon Sözleşmesinin Kuruluşu  58

2.4.1. Genel Olarak  58

2.4.2. Ön Koşul Olarak Müşterinin Sınıflandırılması ve  Uygunluk Testi Yapılması Yükümlülüğü  59

2.4.3. İşlem ve Pozisyon Limitleri Belirlenmesi 61

2.4.4. Müşteriyi Aydınlatma ve Risk Bildiriminin Yapılması 62

2.4.5. Sürekli Borç İlişkisinin Doğumu: Türev Araçlar Alım  Satım Aracılığı Çerçeve Sözleşmesinin Kurulması 65

2.4.5.1. Genel Olarak  65

2.4.5.2. Çerçeve Sözleşmelerin Tanımı 67

2.4.5.3. Tezgahüstü Piyasada Kurulan Çerçeve Sözleşmelerin  Hukuki Niteliği 68

2.4.5.4. Çerçeve Sözleşmenin Şekli 72

2.4.5.5. Çerçeve Sözleşmenin Finansal Hizmetlere İlişkin Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliğince Tüketicilerle Mesafeli Olarak Kurulabilmesi 77

2.4.5.6. Çerçeve Sözleşmenin Genel İşlem Koşullarına Göre  Denetimi 80

2.4.5.6.1. Genel Olarak  80

2.4.5.6.2. Kuruluş Tebliği’nin md.26/f.5 Hükmü Açısından  Değerlendirme  80

2.4.5.6.3. TBK Açısından Değerlendirme  82

2.4.5.6.4. Uygulamada Sıkça Rastlanan Genel İşlem Koşulları 87

2.4.5.6.5. Tüketicinin Haksız Şart Koruması Açısından  Değerlendirme  87

2.4.6. Müşterinin Opsiyon Sözleşmesi İşlem Emri: Bireysel  Sözleşmenin Kurulması 89

2.4.6.1. Genel Olarak  89

2.5.6.2. Emrin Türü ve İçeriği 90

2.4.6.3. Emrin Hukuki Niteliği 92

2.4.6.3.1. İcap ve Kabul Değerlendirmesi ve Sözleşmenin Kuruluşu  94

2.4.6.4. Bireysel Sözleşmenin Kurulmak Zorunda Olup Olmadığı Hususu  95

2.4.6.5. Aracılık Faaliyetlerinin Hukuki Niteliği 97

2.4.6.5.1. Emir İletimine Aracılığın Hukuki Niteliği 97

2.4.6.5.2. İşlem Aracılığının Hukuki Niteliği 100

2.4.6.5.3. Portföy Aracılığının Hukuki Niteliği 102

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

TEZGAHÜSTÜ PİYASADA KURULAN OPSİYON SÖZLEŞMELERİNDE TARAFLARIN BORÇLARI VE SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ

3.1. Opsiyon Sözleşmesinde Tarafların Borçları 103

3.1.1. Yatırım Kuruluşunun Borçları 104

3.1.1.1. Opsiyon Sözleşmesinin Müşterinin Emrine Uygun  Yapılması ve Sözleşmenin Tasfiyesi 104

3.1.1.2. Sadakat ve Özen Yükümlülüğü  105

3.1.1.3. Bilgi ve Hesap Verme  107

3.1.1.4. Yatırımcı Varlıklarının Saklamasını Yapma  108

3.1.1.5. İade Borcu  108

3.1.1.6. Gizliliği Tesis Etme  110

3.1.2. Müşterinin Borçları 111

3.1.2.1. Müşterinin Genel Borcu: Ücret, Komisyon ve Masrafların Ödenmesi 111

3.1.2.2. Müşterinin Pozisyonel Borçları 112

3.1.2.2.1. Opsiyon Alıcısı Pozisyonundaki Müşterinin Borçları 112

3.1.2.2.1.1. Prim Ödeme Borcu  112

3.1.2.2.2. Opsiyon Satıcısı Pozisyonundaki Müşterinin Borçları 113

3.1.2.2.2.1. Teminat Verme  113

3.1.2.2.2.2. Opsiyon Hakkını Sağlama  116

3.2. Opsiyon Sözleşmesinin Sona Ermesi 116

3.2.1. Genel Olarak  116

3.2.2. Opsiyon Hakkının Kullanımı Neticesinde Sona Erme  117

3.2.2.1. Fiziksel Teslim (Kaydi El Değiştirme) 117

3.2.2.2. Nakdi Uzlaşma  118

3.2.3. Opsiyon Hakkının Kullanılmaması Neticesinde  Sona Erme  118

3.2.4. Ters İşlemle Sona Erme  118

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

OPSİYON SÖZLEŞMELERİNİN KUMAR NİTELİĞİ, TARAFLAR ARASI ÇIKAR ÇATIŞMASI VE BAŞLICA İRADE SAKATLIĞI HALLERİNİN İNCELENMESİ

4.1. Opsiyon Sözleşmelerinin Kumar Niteliği Açısından Değerlendirmesi 121

4.2. Yatırım Kuruluşu ile Müşteri Arasında Çıkar  Çatışması Hali 125

4.3. İrade Sakatlığı Halleri 127

4.3.1. Genel Olarak  127

4.3.2. Hata  127

4.3.2.1. Beyan Hatası 128

4.3.2.2. Saik Hatası 129

4.3.3. Hile  129

4.4. İrade Sakatlığı Hallerinin Sonuçları 131

4.5. Aşırı Yararlanma(Gabin) 132

SONUÇ   135

KAYNAKÇA   143