Küresel Risklere Karşı Sürdürülebilir Çözümler

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ ........................................................................................................................ III

İÇİNDEKİLER .............................................................................................................. V

1. Giriş ...........................................................................................................................1

2. Majör Küresel Riskler: Tanımları, Çerçevesi ve Çalışmanın Yaklaşımı ............5

2.1. Sistemik Dayanıklılık (Systemic Resilience) ......................................................6

2.2. Majör Küresel Risklere karşı Küresel Yönetim ve Risk Yönetiminin Entegrasyonu, Sürdürülebilir Dayanıklılığın Operasyonel Temelli Bakış Açısı ....................................................................................................................7

2.2.1. Finansal Yönetim ve Serbest Piyasa (Neo-liberal) Dönem Yaklaşımı ...... 11

2.2.2. Küresel Yönetim, Küresel Risk Taksonomisi (Risk Kategorileri Sınıflandırma Sistemi) ve Karşılıklı Bağlantılar ........................................ 12

2.2.3. Dünya Ekonomik Forumu Analizi Sonucu - 2025 Küresel Risk Haritası 14

2.2.4. Küresel Ekonomide Majör Risk Unsurları ve Etki Düzeyleri................... 15

2.3. Küresel Makro Ekonomik Riskler .................................................................... 16

2.3.1. Yüksek Enflasyon ve Faizlerin Uzun Vadeli Finansal İstikrara Etkisi ve Sürdürülebilirlik Çözümleri ....................................................................... 16

2.3.1.1. Gelişmiş Ülkelerde - Yüksek Enflasyon ve Faizlerin Uzun Vadeli Finansal İstikrara Etkisi ve Sürdürülebilirlik Çözümleri .................. 17

2.3.1.2. Gelişmekte Olan Ülkelerde - Yüksek Enflasyon ve Faizlerin Uzun Vadeli Finansal İstikrara Etkisi ve Sürdürülebilirlik Çözümleri ........ 18

2.3.1.2.1.Türkiye’nin Enflasyon ve Faiz Risklerine Karşı Sürdürülebilir Finansal Politikaları ..................................................................... 21

2.3.1.3. Düşük Gelirli / Kırılgan Ekonomilere Sahip Ülkelerde - Yüksek Enflasyon ve Faizlerin Uzun Vadeli Finansal İstikrara Etkisi ve Sürdürülebilirlik Çözümleri ................................................................ 24

2.3.2. Küresel Finansal İstikrar Raporu ve Makro-İhtiyati Önlemler .................. 26

2.3.2.1. Küresel Finansal Sistemin Yeni Dönemi: Enflasyon, Faiz ve Kırılganlık Döngüsü ........................................................................... 26

2.3.2.2. Makro-İhtiyati Tamponlar ve Finansal Dengeleme Mekanizmaları ... 27

2.3.2.2.1. Başlıca Makro-İhtiyati Araçlar ................................................... 27

2.3.2.2.2. Bölgesel Uygulamalar: Avrupa, İsviçre ve Türkiye Karşılaştırması - Makro-İhtiyati Araçlar ..................................... 29

2.3.2.3. Türkiye’nin Makro-İhtiyati Politikası ve Dayanıklılığı (Macroprudential Policy Framework and Resilience) ........................ 29

2.3.2.4. 2025 Küresel Finansal İstikrar Raporu Yaklaşımı Sonucu ................ 37

2.4. Finansal Sistem Dayanıklılığı ve Regülasyon ................................................... 38

2.4.1. Banka sektörü ve finansal sıkılaşmanın etkileri ......................................... 38

2.4.2. Basel ve IFRS Standartlarının Uygulanmasıyla Finansal Dayanıklılık ..... 49

2.4.3. Banka Dışı Finansal Aracı Kurumların Yükselen Rolü, Riskleri ve Sürdürülebilir Finans Sistemine Etkileri (NBFİ: Non-Bank Financial Intermediaries: Role, Risks and Impact on Sustainable Finance) .............. 53

2.4.4. Kredi Genişlemesinden Kaynaklı Aşırı Değerlenmiş Varlık Fiyatları (Asset Overvaluation) ................................................................................ 61

2.4.5. Türkiye’de Finansal Dayanıklılık Göstergeleri (Financial Resilience Indicators) .................................................................................................. 63

2.4.6. Uluslararası Yatırım Pozisyonu (UYP) ..................................................... 64

2.5. Küresel Borçluluk ............................................................................................. 65

2.6. Birleşmiş Milletlere (UN) Göre Küresel Çalışan Yoksulluğu Verileri ........ 67

2.7. Karbon Ticareti / Borsası .................................................................................. 69

2.8. Küresel Ekonomik Riskler – Makro Göstergeler - Satın Alma Yöneticileri Güven Endeksi (PMC Purchasing Managers’ Confidence Index) ve Yeşil Yatırım İlişkisi......................................................................................... 73

2.9. Küresel Ekonomik Riskler – Makro Göstergeler - İmalat Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI Purchasing Managers’ Index) ve Yenilenebilir Enerji Yatırımı Arasındaki Bağlantısı .............................................................. 75

2.10. Enerji Fiyat Şokları ve Finansmanı ................................................................. 77

2.10.1. Gelişmiş Ülkeler: Yapısal Dönüşüm ve Yeşil Finansman ....................... 77

2.10.2. Gelişmekte Olan Ülkeler: Sübvansiyon, Verimlilik ve Kapsayıcı Geçiş ........................................................................................................ 78

2.10.3. Düşük Gelirli ve Kırılgan Ekonomiler: Enerjiye Erişim ve Borç Sürdürülebilirliği ..................................................................................... 79

2.11. Sermaye Akımları, Jeopolitik Parçalanma ve Finansal İş Birliği .................... 82

2.11.1. Jeopolitik Parçalanma ve Sermaye Akımlarının Yön Değişimi ............... 82

2.11.2. IMF’nin Üç Aşamalı Çözüm Modeli ....................................................... 83

2.11.2.1. Sermaye İzleme Ağları (Capital Monitoring Networks) .................. 83

2.11.2.2. Borç–İklim Takası (Debt-for-Climate Swaps) ................................. 84

2.11.2.3. Rezerv Çeşitlendirmesi (Reserve Diversification and Special Drawing Rights Policy) .................................................................... 85

2.12. Merkez Bankaları Dijital Para (CBDC) Mimarisi ve Çevresel Sürdürülebilirlik: Blockchain'den Düşük Karbon (Low-Carbon) Sistemlere Geçiş ............................................................................................. 86

2.12.1. Global Para Birimlerinin Değerlerini Kaybetme ve Rezerv Posizyonlarını Kaybetme Riski ............................................................... 90

2.12.2. Merkez Bankası Dijital Parası (Central Bank Digital Currency) CBDC Yasalaşmasının SWOT Analizi ................................................... 94

2.13. Ülke Borçluluğu, CDS (Ülke kredi temerrüt takası ) Primleri ve Sürdürülebilir Finansal Çözümler ................................................................. 101

2.14. Rating Riski ................................................................................................. 105

2.15. Regülasyonda Ani Değişiklik Riski .............................................................. 111

2.16. Makro Ekonomi – Sanayi Politikası - Döngüsel ekonomi ve çözümleri (Circular Economy & Macroeconomic Solutions) ....................................... 115

2.17. Makro Ekonomi – Enerji Büyüme Politikaları - Küresel Ticaret ve Sermaye Akımı Riskleri - Arktika’da Sondaj (Drilling) ve Sürdürülebilirlik ............................................................................................ 121

2.18. Mikro Ölçekte Etkiler - Küresel Ticaret ve Sermaye Akımı Riskleri - Finansal Sözleşmelerde Enflasyon Duyarlılığı ve Risk Transferi ................ 124

2.18.1. Enflasyon Endeksleme Klozu (Inflation Indexation Clause’un) Ekonomik Riskler Üzerindeki Etkisi ..................................................... 124

2.18.2. Gelişmekte Olan Ekonomilerde Uzun Vadeli Yatırım Stratejileri ......... 125

2.19. Teknolojik Global Riskler - Siber Riskler ve Dijital Dayanıklılık Sürdürülebilirlik Çözümleri .......................................................................... 126

2.19.1. Dijital Finans, Siber Güvenlik ve Kripto Varlık Regülasyonu .............. 130

2.19.2. Küresel Enerji Depolama Teknolojileri Riski ve Sürdürülebilir Dönüşüm Stratejileri .............................................................................. 132

2.20. Global Katastrofik Doğa Olaylarına Karşı Alınmış Sürdürülebilirlik Çözümleri (deprem, sel, fırtına, orman yangını, kuraklık) ........................... 135

2.20.1. Deprem Riskine Karşı Alınmış Sürdürülebilirlik Çözümleri ................. 135

2.20.2. Sel & Fırtına Risklerine Karşı için Sürdürülebilirlik Çözümleri ........... 139

2.20.3. Tarım, Kuraklık, Orman Yangını Risklerine Karşı Küresel Çözümler .. 144

2.21. İklim Dayanıklılığı ve Yeşil Finansman Standardizasyonu .......................... 149

2.22. Küresel Risklere Karşı Erken Uyarı Sitemleri & Yasalar & Aksiyonlar ve Sürdürülebilirlik İlişkisi ................................................................................ 151

2.23. Tarım – İklim Değişiklikleri – Ürün Fiyat İlişkilerine Dair Çözüm Önerisi . 155

2.24. Nükleer Enerji – Net Zero Target Regülasyonu ............................................ 159

2.25. Makro Ekonomi – Dış Ticaret - Ticaret Politikası Belirsizliği ..................... 160

2.26. Ticaret Savaşları Karşısında Sürdürülebilir Finansal Mimari ....................... 162

2.27. Jeotermal Enerji: Sürdürülebilirlik ve Ekonomik Dayanıklılık .................... 163

2.28. Su Kaynakları, Ekonomik Dayanıklılık ve Sürdürülebilir Kalkınma ............ 164

SONUÇ VE ÖNERİLER ........................................................................................... 165

KAYNAKÇA ............................................................................................................. 167