Sinema Eserleri Üzerindeki Hak İhlalleri Ve Sonuçları

ÖNSÖZ   III

İÇİNDEKİLER   V

KISALTMALAR LİSTESİ  XV

ÖZET   XIX

ABSTRACT   XX

GİRİŞ  1

I. FİKRÎ HAKLAR VE SİNEMA ESERLERİ  5

A. Türk Hukukunda Fikrî Haklar 5

1. Fikrî Hak Kavramı ve Tanımı 5

2. Eser Kavramı ve Tanımı 7

3. Terim Sorunu  8

4. İlgili Mevzuat ve Tarihsel Gelişimi 12

B. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Kapsamında Eser Olarak Korunmanın Şartları 14

1. Kanun’da Sayılan Eser Gruplarından Birine Dahil Olma  15

2. Hususiyetin Varlığı 17

a. Hususiyet Kavramı ve Tanımı 17

b. Hususiyetin Tespiti 20

3. Dış Dünya Tarafından Algılanabilir Düzeyde Somutlaşma  23

C. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Kapsamında Sinema Eseri Olarak Korunmanın Şartları 23

1. Kanun Kapsamında Sinema Eseri Olarak Nitelendirilme  25

a. Sinema Eseri Kavramı ve Tanımı 25

b. Sinema Eserini Meydana Getiren Unsurlar 28

(1). Hareketli Görüntüler Dizisinden Oluşma  29

(2). Mekanik veya Benzeri Araçlarla Gösterilmeye Elverişli Olma  31

(3). Sinema Sanatına Özgü Tekniklerin Kullanılması 32

2. Sinema Eserinin Hususiyet Taşıması 33

3. Sinema Eserinin Algılanabilir Nitelikte Somutlaşması 38

a. Sinema Eserinin Üretim Aşamaları 39

(1). Pre-Production  39

(2). Production  40

(3). Post-production  41

b. Sinema Eserinin Somutlaşmasının Tespiti 42

D. Sinema Eseri Olarak Nitelendirilebilecek Ürünler 45

1. Filmler 45

2. Diziler 46

3. Müzik Videoları 47

4. Reklamlar 47

5. Kayıtlar 48

6. Bilgisayar Oyunları 50

7. Televizyon Programları 53

E. Sinema Eserini Oluşturan Unsurların Ayrıca Korunması 57

1. Senaryo  61

2. Sinopsis ve Tretman  63

3. Çekim Senaryosu  64

4. Film Müziği 65

5. Kostüm, Makyaj ve Set Dekorları 66

6. Tiplemeler 67

F. Sinema Eseri Olarak Nitelendirilmesi Tartışmalı Ürünler 69

1. Multimedya Ürünler 69

2. Yasaklı Sinema Eserleri 71

3. Televizyon Program Formatları 76

4. Alelade Hareketli Görüntüler 79

II. SİNEMA ESERLERİNDE HAK SAHİPLİĞİ  85

A. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Kapsamında Eser  Sahipliğinin Doğumu ve Eser Sahipliğinin Kazanılmasına İlişkin Esaslar 85

1. Genel Esaslar 85

a. Gerçek Kişilerin Eser Sahipliği 87

b. Tüzel Kişilerin Eser Sahipliği 88

c. Yapay Zekâ ile Üretilen Eserlerde Eser Sahipliği 89

(1). Yapay Zekânın Eser Sahipliği Meselesi 89

(2). Yapay Zekâ ile Üretilen Eserlerde Hususiyet Tartışması 91

(3). Sinema Eserlerinde Yapay Zekânın Kullanımı 97

2. Fikrî Haklarda Ülkesellik İlkesi ve Uluslararası Anlaşmaların Etkileri 99

B. Sinema Eserlerinde Eser Sahipliğine İlişkin Düzenlemelerin Tarihsel Gelişimi ve Değerlendirilmesi 101

1. Sinema Eserlerinde Eser Sahipliğine İlişkin Düzenlemenin Tarihsel Gelişimi ve Değişimi 101

2. Sinema Eserlerinde Eser Sahipliğine İlişkin Mevcut Düzenlemenin Değerlendirilmesi ve De Lege Ferenda Hukuk Önerisi 105

C. Sinema Eserleri Üzerinde Hak Sahibi Olabilecek Kişiler ve Kuruluşlar 111

1. Eser Sahipleri 111

a. Yönetmen  112

b. Özgün Müzik Bestecisi 115

c. Senaryo Yazarı 117

d. Diyalog Yazarı 119

e. Animatör 119

2. Bağlantılı Hak Sahipleri 122

a. İcracı Sanatçıların Bağlantılı Hak Sahipliği 125

(1). Genel Esaslar 125

(2). Sinema Eserlerinde İcracı Sanatçılar 128

b. Radyo Televizyon Kuruluşlarının Bağlantılı Hak Sahipliği 131

c. Yapımcının Bağlantılı Hak Sahipliği 133

(1). Genel Esaslar 133

(2). Türk Sinema Endüstrisinde Yapımcı Temelli Tekelleşme Sorunu ve Mukayeseli Hukuk Perspektifinden Çözüm Önerileri 136

D. Sinema Eserlerinde Kayıt, Tescil, Tevdi Gibi İşlemler ile Bandrol Alınmasının Hukuki Niteliği ve Hak Sahipliği  Açısından Sonuçları 139

E. Sinema Eserlerinde Eser Sahipliğine İlişkin Karineler 143

F. Sinema Eserlerinde Hak Sahipliğine İlişkin Özellik Arz Eden Durumlar 146

1. İstihdam Edilenler Tarafından Meydana Getirilen Eserlerde Hak Sahipliği ve Bu Bağlamda Eser Sözleşmesi Kapsamında Oluşturulan Eserlerin Değerlendirilmesi 146

2. Birlikte Eser Sahipleri Arasındaki İlişkinin Hukuki Niteliği 150

a. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Kapsamında Birlikte Eser  Sahipliği Türleri ve Hukuki Niteliği 151

(1). Ortak Eser Sahipliği – Bağlı Eser – Müşterek Eser 151

(2). Eser Sahipleri Arasında Birlik – İştirak Halinde Eser Sahipliği – Elbirliği ile Eser Sahipliği 153

b. Sinema Eserlerinde Birlikte Eser Sahipleri Arasındaki İlişkinin Hukuki Niteliği ve Sonuçları 155

III. SİNEMA ESERLERİ ÜZERİNDEKİ HAKLARIN KAPSAMI VE SINIRLANDIRILMASI  161

A. Fikir ve Sanat Eserleri Üzerindeki Fikrî Haklara İlişkin  Genel Esaslar 161

B. Sinema Eserleri Üzerindeki Haklar 164

1. Manevi Haklar 165

a. Genel Olarak  165

b. Sinema Eserleri Üzerindeki Manevi Hakların Sınıflandırılması 166

(1). Umuma Arz Hakkı 167

i. Tanımı, Kapsamı ve Uygulama Alanı 167

ii. Umuma Arz Hakkı ile Eserin Alenileşmesi Arasındaki İlişki 169

iii. Sinema Eserlerinde Umuma Arzın Gerçekleştiği Anın Tespiti 172

iv. Alenileşmeye Bağlanan Hukuki Sonuçlar 175

v. İnternet Ortamında Umuma Arz Hakkına Yönelik İhlallerin Etkin Şekilde Önlenmesine İlişkin Mukayeseli Hukuk İncelemesi ve Türk Hukuku Açısından Öneriler 176

(2). Adın Belirtilmesi Hakkı 179

i. Tanımı, Kapsamı ve Uygulama Alanı 179

ii. Adın Belirtilmesinin Gerekmediği Durumlar: Kolektif Anılma ve Teamül 180

iii. Adın Belirtilmesi Hakkı ile Eserin Adının Korunması Arasındaki İlişki 181

(3). Eserde Değişiklik Yapılmasını Menetme Hakkı 183

i. Tanımı, Kapsamı ve Uygulama Alanı 183

ii. Sinema Eserlerinde Men’i Talep Edilebilecek Değişiklikler 183

iii. Sinema Eserlerinde Men’i Talep Edilemeyecek Değişiklikler 189

c. Hukuki İşlemlere Konu Olması 190

(1). Genel Çerçeve  190

(2). Kullanım Yetkisinin Devrine İlişkin Sözleşmeler 190

(3). Zımnî Yetkilendirme Sözleşmeleri 191

d. Miras Yoluyla İntikali 192

2. Mali Haklar 194

a. Genel Olarak  194

b. Sinema Eserleri Üzerindeki Mali Hakların Sınıflandırılması 194

(1). İşleme Hakkı 195

i.    Tanımı, Kapsamı ve Uygulama Alanı 195

ii.   İşlenme Eser Kavramı ve Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun İşlenme Eser Olmaya Bağladığı Sonuçlar 195

iii. İşlenme Eser Niteliğindeki Senaryoya Dayanılarak Çekilen  Sinema Eserinin İşlenme Eser Olarak Nitelendirilip  Nitelendirilemeyeceği Meselesi 201

iv. Mevcut Bir Sinema Eserine Dayanılarak Çekilen Bir Sinema  Eserinin İşlenme Eser Olarak Nitelendirilip Nitelendirilemeyeceği Meselesi 205

(2). Çoğaltma Hakkı 208

i. Tanımı, Kapsamı ve Uygulama Alanı 208

ii. Sinema Eserlerinde Çoğaltma Hakkının Dijital Ortamda İhlali 209

(3). Yayma Hakkı 210

i. Tanımı, Kapsamı ve Uygulama Alanı 210

ii. Yayma Hakkının Tükenmesi İlkesi ve Sinema Eserleri Açısından Sonuçları 212

iii. Sinema Eserlerinde Yayma Hakkının İnternet Ortamında İhlali 214

(4). Temsil Hakkı 215

i. Tanımı, Kapsamı ve Uygulama Alanı 215

ii. Sinema Eserlerinde Temsil Hakkının Uygulanabilirliği Tartışması 216

(5). İşaret, Ses ve/veya Görüntü Nakline Yarayan Araçlarla Umuma İletim Hakkı 218

(6). Pay ve Takip Hakkı 219

i. Tanımı, Kapsamı ve Uygulama Alanı 219

ii. Sinema Eserlerinde Sonradan Ortaya Çıkan Öngörülemeyen  Nitelikteki Değer Artışı Karşısında Eser Sahibinin Pay Talep Edip Edemeyeceği Sorunu  220

(a). Mukayeseli Hukukta Durum    220

(b). Türk Hukukunda Durum    222

c. Hukuki İşlemlere Konu Olması 225

(1). Genel Çerçeve  225

(2). Mali Hakkın Devrine İlişkin Sözleşmeler 228

i. Şekli 229

ii. Hukuki Niteliği 231

iii. Henüz Meydana Getirilmemiş Bir Eser Üzerinde Sonradan  Doğacak Hakları Konu Alan Sözleşmeler 232

(3). Mali Hakkın Kullanımının Devrine İlişkin Sözleşmeler: Ruhsat ve Türleri 234

i. Şekli 234

ii. Hukuki Niteliği 235

(4). Mali Hakkın İçerdiği Yetkilerin Ayrı Ayrı Hukuki İşlemlere  Konu Olması Meselesi 236

d. Miras Yoluyla İntikali 238

C. Sinema Eserlerinde Koruma Süreleri 239

1. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Kapsamında Koruma  Sürelerine İlişkin Genel Esaslar 239

2. Sinema Eserlerinde Koruma Sürelerinin Tespiti 241

3. 12.06.1995 Tarihinden Önce Meydana Getirilen Sinema  Eserlerinde İcracı Sanatçı Haklarının Kapsamı Üzerine  Tartışmalar ve Yargıtay HGK 01.12.2022 T., 2020/350 E., 2022/1638 K. Sayılı Kararı Çerçevesinde Güncel Yorum    245

D. Sinema Eserleri Üzerindeki Haklara Kanun ile Getirilen  Sınırlandırmalar 249

1. Kamu Düzeninin Gerektirdiği Haller 250

2. Kamu Menfaatinin Gerektirdiği Haller 250

a. Mevzuat, İçtihat ve Nutuklar 251

b. Temsil Serbestisi 251

c. Eğitim ve Öğretim İçin Seçme ve Toplama Eserler 253

d. İktibas Serbestisi 254

(1). İntihal 256

(2). Sinema Eserlerinde İntihalin Tespiti 259

e. Gazete Münderecatı ve Haber 262

3. Özel Menfaatin Gerektirdiği Haller 265

a. Şahsen Kullanma  265

b. Kopya ve Teşhir 267

c. Umuma Açık Mahallerde Eser, İcra, Fonogram, Yapım ve  Yayınların Kullanılması ve/veya İletilmesine İlişkin Esaslar 268

4. Hükümete Tanınan Yetkiler 268

E. Hakkın Kaybı 270

1. Cayma Hakkının Kullanılması ile Sözleşmenin Sona Erdirilmesi 271

2. Uzun Süre Sessiz Kalma Nedeniyle Hakkın Kaybedilmesi 274

IV. SİNEMA ESERLERİ ÜZERİNDEKİ HAKLARIN  İHLALİNE BAĞLANAN HUKUKİ SONUÇLAR   277

A. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Uyarınca Açılabilecek  Hukuk Davaları 277

1. Dava Türleri 279

a. Eser Sahipliğinin Tespiti Davası 280

(1). Davanın Konusu  280

(2). Davanın Tarafları 283

i. Davacı 283

ii. Davalı 283

(3). Zamanaşımı 285

b. Tecavüzün Ref’i Davası 286

(1). Genel Hükümler 286

(2). Manevi Hakların İhlalinde Tecavüzün Ref’i Davası 288

i. Henüz Alenileşmemiş Bir Eserin Sahibinin Rızası Olmaksızın veya Arzusuna Aykırı Olarak Umuma Arz Edilmesi Halinde  290

ii. Sahibinin Arzusuna Aykırı Olarak Eser Sahibinin Adının Esere Konulması Halinde  292

iii. Esere Sahibinin Adının Hiç Konulmamış veya Yanlış Konulmuş yahut Konulan Adın İltibasa Meydan Verecek Mahiyette Olması Halinde  293

iv. Eserden Yararlanma Serbestisi Sınırının Kaynak Gösterilmeyerek veya Kaynağın Yanlış Gösterilerek Aşılması Halinde  297

v. Eserde Haksız Olarak Değişiklik Yapılması Halinde  299

(3). Mali Hakların İhlalinde Tecavüzün Ref’i Davası 302

i. Üç Kat Bedel Talebi 306

(a). Hukuki Niteliği 306

(b). Belirlenmesinde Uygulanacak Ölçütler 309

ii. İmha Talebi 313

iii. Devir Talebi 315

(4). Davanın Tarafları 317

i. Davacı 317

(a). Manevi Hakların İhlalinde  317

(b). Mali Hakların İhlalinde  318

ii. Davalı 322

(5). Zamanaşımı 323

c. Tecavüzün Men’i Davası 326

(1). Davanın Konusu  326

(2). Davanın Tarafları 327

(3). Zamanaşımı 328

d. Tazminat Davası 328

(1). Genel Olarak  328

(2). Maddi Tazminat Davası 331

(3). Manevi Tazminat Davası 333

(4). Davanın Tarafları 337

(5). Zamanaşımı 339

e. Vekâletsiz İş Görmeye Dayanan Dava  340

(1). Davanın Konusu  340

(2). Davanın Tarafları 343

(3). Zamanaşımı 343

2. Görevli ve Yetkili Mahkeme  343

a. Görevli Mahkeme  343

b. Yetkili Mahkeme  344

3. Ticari Uyuşmazlıklarda Dava Şartı Olarak Arabuluculuk  Yolunun Tüketilmesi 345

B. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Uyarınca Açılabilecek Ceza Davaları 346

1. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda Düzenlenen Suç Tipleri 347

2. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda Düzenlenen Suçlar  Açısından Suçun Unsurları 350

C. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Uyarınca Hakların  Korunmasına Yönelik Diğer Talepler 352

1. İhtiyati Tedbirler ve Gümrüklerde Geçici Olarak El Koyma  352

a. İhtiyati Tedbirler 352

b. Gümrüklerde Geçici Olarak El Koyma  357

2. Hükmün İlanı 358

D. Kümülatif Koruma İlkesi 361

E. Hakların Takibinde Meslek Birliklerinin Rolü  364

1. Meslek Birliklerinin Kuruluşu ve Hukuki Statüsü  365

2. Meslek Birliklerinin Yetkileri 366

3. Sinema Sektöründe Faaliyet Gösteren Meslek Birlikleri 369

SONUÇ   371

KAYNAKÇA   383

EKLER   403

EK 1: MALİ HAK DEVİR SÖZLEŞMESİ ÖRNEĞİ  403

EK 2: SİNEMA SEKTÖRÜ ALANINDA FAALİYET GÖSTEREN MESLEK BİRLİKLERİ VE FAALİYET ALANLARI  405