Acentenin Denkleştirme Talebini Ortadan Kaldıran Kusur

ÖNSÖZ   V

İÇİNDEKİLER   VII

KISALTMALAR LİSTESİ XIII

ÖZET   XV

ABSTRACT   XVI

GİRİŞ  1

BİRİNCİ BÖLÜM

ACENTENİN DENKLEŞTİRME TALEBİNİN TEORİK TEMELİ

I.    BAĞIMSIZ BİR TACİR YARDIMCISI OLARAK ACENTE   5

A.  Acenteliğin Ortaya Çıkışı 5

B.  Acentenin Süje Olarak İncelenmesi 9

1.   Acentenin Tanımı 9

2.   Unsurları 10

II.   ACENTENİN DENKLEŞTİRME TALEBİ 17

A.  Genel Olarak  17

B. Acentenin Denkleştirme Talebinin Ortaya Çıkışı ve Acenteye Bir Hak Olarak Tanınması 19

1.   Acenteye Denkleştirme Talebi Hakkı Tanınmasının Tarihsel Arka Planı 19

2.   6762 sayılı eTK Döneminde Denkleştirme İstemi 20

a.  Doktrindeki Yaklaşımlar 20

b.  Yargıtay’ın Yaklaşımı 25

B.  Denkleştirme Talebinin Varlık Sebebi 33

C.  Denkleştirme Talebinin Hukuki Niteliği 37

İKİNCİ BÖLÜM

ACENTENİN DENKLEŞTİRME TALEBİNİN KOŞULLARI

I.    GENEL OLARAK   41

II.   DENKLEŞTİRME TALEBİNİN OLUMLU KOŞULLARI 42

A.  Acentelik Sözleşmesinin Sona Ermesi 45

1.   Kendiliğinden Sona Erme  45

a.  Sürenin Dolması 46

b.  Taraflardan Birinin Ölümü, İflası ya da Ehliyetinin Kaybı 48

(1)  Ölüm   48

(2)  İflas  51

(3)  Ehliyetin Kaybı 54

c.  Sonraki İmkansızlık  56

2.   İkale Sözleşmesi 57

3.   Sözleşmenin Devri 59

4.   Sözleşmenin Geçersizliği 62

5.   Fesih  65

a.  Olağan Fesih  67

b.  Olağanüstü Fesih  71

(1)  Genel Olarak Olağanüstü Fesih Hakkının Kullanılması ve Haklı Sebep Kavramı 71

(2)  Haklı Sebeple Fesihte Tarafların Kusuru  78

(3)  Haklı Sebep Halleri 80

i.    Acentelik Sözleşmesinin Acente Tarafından Haklı Sebeple  Feshedilmesi 80

ii.   Acentelik Sözleşmesinin Müvekkil Tarafından (Acentenin  Kusuruna Dayanmayan) Haklı Sebeple Feshedilmesi 82

iii. Müvekkil Tarafından Acentelik Sözleşmesinin Haklı Bir Sebep Olmaksızın Feshi 84

6.   Kısmi Fesih  88

B.  Müvekkilin Acente Tarafından Kazandırılan Müşterilerden Sözleşmenin Sona Ermesinden Sonra Menfaat Sağlamaya Devam Etmesi 89

1.   Yeni Müşteri Kavramı 90

2.   Önemli Menfaat Kavramı 97

C.  Acentenin Ücret Kaybına Uğraması 105

D.  Denkleştirme Ödenmesinin Hakkaniyete Uygun Olması 109

III. DENKLEŞTİRME TALEBİNİN OLUMSUZ KOŞULLARI 114

A.  Acentenin Müvekkilin Feshi Haklı Gösterecek Bir Davranışı Olmaksızın Sözleşmeyi Feshi 115

B.  Acentenin Kusuru Sebebiyle Sözleşmenin Müvekkil  Tarafından Haklı Nedenle Feshi 119

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

DENKLEŞTİRME TALEBİNİNİN ORTADAN KALKMASINDA ACENTENİN KUSURUNUN ETKİSİ VE SONUÇLARI

I.    GENEL OLARAK TTK M.122/f.3 HÜKMÜNÜN İKİNCİ BÖLÜMÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ 121

A.  Tarihsel Arka Planı ve Mukayeseli Hukuktaki Görünümü  123

1.   Alman Hukuku  123

2.   İsviçre Hukuku  123

3.   86/653 sayılı Avrupa Birliği Yönergesi 125

4.   DCFR   130

5.   Fransız Hukuku  132

B.  Teorik Temeli 133

1.   Genel Olarak  133

2.   Hiç Kimsenin Kendi Kusuruna Dayanarak Bir Hak Elde  Edememesi 134

3.   Temiz Eller “Clean Hands” Doktrini 136

4.   Acentenin Denkleştirme Talebi Açısından İlkelerin  Değerlendirilmesi 138

C.  Hükmün Emredici Nitelikte Olup Olmadığının  Değerlendirilmesi 140

D.  Hükmün Uygulanma Alanı 141

II.   KUSUR KAVRAMI 145

A.  Genel Olarak  145

B.  Sözleşmesel Kusur 147

C.  Kusuru Ortadan Kaldıran Haller 149

1.   Borçlunun Borcun İfa Edilmemesinde Ayırt Etme Gücüne  Sahip Olmaması 150

2.   Borçlunun Borcun Varlığını ve Borcu İhlal Ettiğini Bilmemesi 151

3.   Borcun İfa Edilmemesinin Olağanüstü (Fevkalade) Halden, Mücbir Sebepten Ya Da Alacaklıdan Kaynaklanması 151

4.   Borçlunun Gerekli Özeni Göstermesi 152

D.  Objektif Yönden Kusurun Türleri 153

III. ACENTENİN KUSURLU DAVRANIŞININ DENKLEŞTİRME İSTEMİNİ BERTARAF  EDİCİ ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ 154

A.  Denkleştirme Talebinde Acentenin Kusurunun Rolü  154

B.  Hükmün Uygulanma Koşulları 155

1.   Müvekkil Tarafından Sözleşmenin Haklı Sebeple Feshedilmiş Olması 155

2.   Feshin Acentenin Kusuruna Dayanması 157

a.  Genel Olarak Acentenin Kusurlu Davranışı 158

b.  Acentenin Kusurunu Ortadan Kaldıran Durumlar 159

(1)  Acentenin Ayırt Etme Gücüne Sahip Olmaması 159

(2)  Acentenin Borcun Varlığını ve Borcu İhlal Ettiğini Bilmemesi ve Bu Bilgisizliğin Mazur Görülmesi 160

(3)  Acentenin Borcu ifa Etmemesinin Olağanüstü (Fevkalade) Hal, Mücbir Sebep Ya Da Müvekkilden Kaynaklanması 160

(4)  Acentenin Gerekli Özeni Göstermesi 160

c.  Acenteye Kusur Olarak Atfedilebilecek Haller 161

(1)  Acentenin Acentelik Sözleşmesine Aykırı Davranışları 162

(2)  Acentenin Rekabet Yasağına Aykırı Davranışları 169

(3)  Acentenin Ölümü, İflası ya da Ehliyetini Kaybetmesi  Durumlarında Kusurun Değerlendirilmesi 172

i.    Gerçek Kişi Acentenin Ölmesi ya da Ehliyetini Kaybetmesi 172

ii.   Acentenin İflas Etmesi 174

(4)  Acentenin Hastalığı veya Yaşlılığı Nedeniyle Sözleşmenin Acente Tarafından Feshedilmesi Durumunun İncelenmesi 176

i.    Genel Olarak  176

ii.   Gerçek Kişi Acenteler İçin  177

iii. Tüzel Kişi Acenteler İçin  180

(5)  Acentenin Ortaklık Yapısının veya Kontrolünün Değişmesi 182

(6)  Tüzel Kişi Acentenin Organsız Kalması 185

(7)  Sözleşmenin Geçersizliği Halinde Acentenin Kusurunun  Değerlendirilmesi 187

(8)  Sair Sebepler 189

d.  Acentenin Yardımcılarının Kusurlu Davranışlarının Denkleştirme Talebine Etkisi 194

(1)  Yardımcı Kişilerin Davranışlarından Sorumluluk  194

(2)  Acentenin Yardımcılarının Kusurlu Davranışları 196

i.    Genel Olarak Acentenin Yardımcıları 196

ii.   Denkleştirme Talebine Etkisi 197

e.  Hem Acentenin Hem Müvekkilin Kusurlu Olması Halinde  Acentenin Denkleştirme İsteminin Değerlendirilmesi 200

C.  Acentenin Sözleşmenin Feshine Yol Açan Kusurlu  Davranışının Denkleştirme İstemi Üzerindeki Etkisi 204

SONUÇ   207

KAYNAKÇA   215